Alle boodschappen aan huis – dat waren nog eens tijden…

Tijdens het avondeten raakten we aan de praat over het verdraaid handige 1-2 open dekseltje van Hak…

Dekselse uitvinding
Met een zoon aan tafel die zich bekwaamt in industrieel ontwerp is zo’n dekselse uitvinding een interessant gespreksonderwerp. Het deksel heeft een rand gekregen die onafhankelijk draait van het binnenste deel. Je kunt met betrekkelijk weinig kracht een pot appelmoes (in dit geval) opendraaien. Goed nieuws voor mensen die geen ijzeren greep in hun knuisten hebben. Een innovatie die er op het oog eenvoudig uitziet, maar hier zit veel ‘engineering achter’, weet mijn zoon. Wij zouden gewoon zeggen dat er goed over is nagedacht, maar dat is niet genoeg. Er moeten machines gemaakt worden die dit soort deksels kunnen produceren en er is een campagne nodig om zo’n ‘simpel’ idee aan de man en vrouw te brengen.

Er staan ook kartonnen pakken op de eetkamertafel. De pakken hebben een plastic dop aan de bovenkant – je hoeft deze verpakking dus niet meer als een (inmiddels) klassiek kartonnen melkpak open te vouwen (een handeling die ook niet altijd probleemloos verloopt), je draait gewoon een ronde witte dop los die je daarna ook weer keurig terug kunt schroeven. Handig en hygiënisch. (Maar niet zo goed voor het milieu… bedenk ik nu). SRV-wagen ‘Ik kom nog uit de tijd van de flessen’, vertel ik als oude man in dit gezelschap. Sterker nog, ik kan me nog herinneren dat de melkboer de melk los aan huis kwam brengen (dit maakt mij in de ogen van mijn gezinsleden nog antieker dan ik al ben). Maar het is echt zo. Vroeger kwam Kramer, onze SRV-man, met zijn kar langs de huizen. In de gang stond een witte pan met een zwarte handgreep, een wit deksel waarin ronde gaten zaten en midden op dat deksel een zwarte knop. In deze melkpan werd de melk getapt vanuit een kraantje aan de achterkant van de SRV-wagen. Als ik het vertel kan ik het bijna niet meer geloven, maar ik weet toch zeker dat het zo gebeurde. Maar al snel kwamen daarvoor de flessen in de plaats. Die waren van de Sierkan uit Haarlem. Later leerde ik van mijn Franse juf het ezelsbruggetje dat je ‘accent circonflexe’ (ook wel bekend als het dâkje) kon onthouden door te denken aan ‘accent sierkanfles’. De Sierkan was gevestigd aan de Zijlweg, hoek Leidsevaart. Rijksdaalder Ik weet ook nog dat we later schoolmelk kregen en dat je daarvoor ‘melkgeld’ mee naar school kreeg. Van dat geld kon je ook muntendrop kopen (ik weet dat ik dat zeker een keer gedaan heb). Later had je – meen ik – een melkkaart. Ik denk nog aan kleine driekantige kartonnen melkpakjes en een wat zurige lucht, geen idee of die herinnering klopt… Verder heb ik een tijdje de melkboer geholpen. Ik ging dan met hem mee op de kar om de lege flessen op te halen en in de kratten te zetten. Ik denk dat ik meer in de weg liep dan dat ik echt hielp, maar mijnheer Kramer was aardig – maakte met veel mensen even een praatje aan de deur – en gaf me aan het eind van de middag een ijsje en een rijksdaalder. Kramer zat vlak bij ons in de buurt (Sterrenbuurt, Haarlem) aan de Steenbokstraat. Daar had je ook de groentewinkel van Haasbeek en – een stuk verderop bij het Junoplantsoen – een zuivelwinkel van Schavenmaker. Is er iemand die toevallig ook nog herinneringen heeft aan deze winkels? Zou grappig zijn… Maanzaadbroodjes Maar terug naar ons gesprek aan tafel. Ik vertelde dat er een bakker aan de deur kwam (Plantinga, in een volkswagenbus met zo’n schuifdeur aan de zijkant). We zeurden hem altijd aan z’n hoofd om ‘een broodje, een broodje!’. Hij wilde er pas aan toe geven toen onze buurvrouw hem toebeet dat hij best wat aan die kinderen kon geven. Hij bewaarde steenharde maandzaadbroodjes (ik had nog nooit maanzaad gegeten…) voor ons die hij dan als een soort rijdende voedselbank uitdeelde. Niet dat we het nodig hadden, we hadden geen gebrek aan brood. Er kwam ook een groenteboer – ik denk Van de Nouwland – aan de deur. Verder werd de schillenemmer geleegd door de schillenboer die – als ik me niet vergis – nog met paard en wagen kwam in onze straat. Ook kwam er wel eens een voddenboer met een bel (‘vodde, vodde!’) en een enkele keer een scharensliep. Schoorsteenvegers en glazenwassers gingen ook langs de huizen. En in ons geval stopte er eens in de zoveel tijd een grote tankwagen voor de deur – ik geloof van de firma Bos. Een grote zwarte slang, zoals bij een tankstation, ging dan van de voordeur naar de achtertuin waar een grote olietank stond die bijgevuld kon worden. Binnen zorgde de oliehaard voor een aangename warmte. Omdat ik als kind vaak last van astma had, hing ik wel boven die haard met mijn armen op de schoorsteen. De warmte en de droge lucht vond ik aangenaam. Supermarkten en werkende vrouwen Sorry voor deze sentimentele rondleiding in mijn verleden, maar iemand moet het opschrijven. En ik ben benieuwd of jullie, lezers van dit blog, ook oud genoeg zijn om dergelijke herinneringen te hebben. Lydia vertelde aan tafel dat haar moeder het moeilijk vond om zo’n koopman aan huis te vertellen dat ze eigenlijk geen gebruik meer wilde maken van zijn diensten. De supermarkten hebben al dit soort ‘venters’ en ‘kooplieden’ van de straat verdreven. Maar ik denk dat het niet alleen aan de opkomst van supermarkten ligt, het heeft ook alles te maken met emancipatie. Huisvrouwen die overdag de boodschappen aan huis kunnen kopen zijn er niet zo veel meer. Een rijdende supermarkt kan nog steeds een goed idee zijn, maar dan ‘s avonds als iedereen weer thuis is en er ‘vergeten boodschappen’ gekocht zouden kunnen worden. We hebben nu natuurlijk pizzakoeriers en Albert (wij maken er nooit gebruik van), maar verder moet je voor alles naar de winkel toe. Met één uitzondering in ons geval: wij hebben de fietsenmaker aan huis van de firma Mobike. Hartstikke handig – je hoeft nooit met een kapotte fiets naar de rijwielhandel te zeulen. Trouwens, rijwielhandels, er blijven er maar weinig over in Hoofddorp…