Hanny’s Voorwerp – PDF van het stripalbum (met officiële toestemming)

Een paar dagen geleden schreef ik hier over Hanny’s Voorwerp. Het gaat om een opmerkelijk astronomisch object (of beter gezegd: een felgroene giga-gaswolk ver weg in de ruimte) die de Nederlandse Hanny van Arkel ontdekte. Ze deed deze ontdekking toen zij als vrijwilligster nog maar net mee was gaan doen aan een internationaal astronomisch onderzoeksproject dat de naam Galaxy Zoo heeft meegekregen. Queen gitarist Brian May – rockster én afgestudeerd astronoom – had Hanny’s belangstelling gewekt voor dit project. De Nederlandse biologielerares en Queen-fan verschijnt sinds haar ontdekking wereldwijd in de media om haar bijzondere verhaal te vertellen.

Hanny’s Voorwerp: Nederlandse biologiejuf scoorde astronomische toevalstreffer

Gisteravond hoorde ik in Met het oog op morgen een kort gesprekje met schooljuf Hanny van Arkel uit Heerlen. Na een paar minuten luisteren herinnerde ik me dat ik haar al een keer op tv gezien heb bij De wereld draait door. Wat maakt deze dame zo interessant? Zij is de ontdekker van een naar haar genoemd verschijnsel ergens ver weg in de ruimte. Het grappige is dat dit astronomische object wereldwijd bekend is geworden onder de Nederlandse naam “Hanny’s Voorwerp” hetgeen met Engelse tongval wordt uitgesproken als Honnies Forwurp.

Tijd voor nieuwe ruimtereizen?

Op televisie draaien mannen en vrouwen in snelle pakken hun rondjes op de ijsbaan in Heerenveen. Leuk en interessant! Maar ik ben nog steeds in de ban van die bijzondere Apollo 8-vlucht die veertig jaar geleden voor het eerst drie mannen in iets minder snelle pakken in een baan om de maan bracht. Tien rondjes maakten zij waarbij zij volledig geconcentreerd hun werk deden en vooral het maanoppervlak bestudeerden – inclusief de achterkant van de maan die nog nooit door mensenogen gezien was! Pas bij ronde 4 zagen zij door hun raampje een onvergetelijk schouwspel. Zij zagen ‘this gorgeous thing’ achter de maan vandaan komen: onze eigen prachtige planeet aarde. Na 10 rondjes moest één raketmotor hen weer uit een baan om de maan halen – terug naar moeder aarde. Motorstoring zou absoluut einde oefening betekenen, maar gelukkig liet de techniek hen niet in de steek.

De drie astronauten van Apollo 8 – Frank Borman, William A Anders en James Lovell – kunnen hun avontuur nog navertellen. En dat kunnen ze vandaag nog steeds, want ze zijn nog alledrie in leven en gaven zeer recent bij de NASA een gezamenlijk interview. Ademloos heb ik naar dit gesprek geluisterd. Je kon zien dat de drie oudere heren nog steeds een soort kameraderie voelden. Dit gesprek heb ik online op NASA tv bekeken, maar op YouTube staat het interview ook in delen (klik hier als je het wilt zien). Op de NASA website zijn ook een animatie, videoclips en historische foto’s te bekijken. 

Ik weet niet precies waarom ik nu zo gefascineerd ben door die succesvolle eerste maanmissie, misschien haal ik de schade een beetje in omdat ik destijds nog te jong was om het bewust mee te maken en te volgen. Wij hadden in die dagen (1968) denk ik nog niet eens televisie in huis. Het was het jaar waarin Martin Luther King Jr en Robert Kennedy vermoord werden. Het was de donkere tijd van de Vietnamoorlog en in Amerika hunkerde men naar iets positiefs, iets waar men collectief trots op kon zijn en waar men moed uit kon putten. De vlucht van de Apollo 8 bood dat allemaal – en dan ook nog op kerstavond. 

Dat doet me denken. Zouden de Amerikanen niet een nieuwe uitdaging nodig hebben om het moreel op te poetsen en de mensen te inspireren? Een bemande vlucht naar Mars misschien? Of – iets minder ambitieus – terug naar de maan? Het lijkt misschien geldverspilling, maar een dergelijk project zou voor veel werkgelegenheid zorgen – het geld blijft immers gewoon op aarde circuleren. De wetenschappelijke uitdagingen zijn groot, maar de economie kan ook profiteren van de kennis die bij dergelijk onderzoek wordt opgedaan. En het is een stuk positiever dan ergens op aarde een nieuwe oorlog te beginnen. Barack Obama lijkt me een president die zijn volk kan inspireren om een dergelijk project uit te gaan voeren. Het lijkt me fantastisch – ik ben vóór!

God zag dat het licht goed was

Kerstnacht, woensdag 24 december – maar dan 40 jaar geleden… 

Zie ook mijn recente posts over de maan

God zei: ‘Er moet licht komen,’ en er was licht. God zag dat het licht goed was, en hij scheidde het licht van de duisternis. Genesis 1

In het begin was het Woord, het Woord was bij God en het Woord was God. Het was in het begin bij God. Alles is erdoor ontstaan en zonder dit is niets ontstaan van wat bestaat. In het Woord was leven en het leven was het licht voor de mensen. Het licht schijnt in de duisternis en de duisternis heeft het niet in haar macht gekregen. Johannes 1

Vandaag 40 jaar geleden: mens ziet voor het eerst een aardopgang

Het is vreemd, maar ik ben de laatste tijd nogal in de weer met de maan en astronomie. Komt het door de ster van Betlehem en de wijzen uit het oosten? Nee, het is begonnen met de grote heldere maan rond de datum van mijn verjaardag – sindsdien ben ik een beetje maanziek geworden. En wat zie ik nu? De BBC meldt hier dat het vandaag precies 40 jaar geleden is dat mensenogen voor het allereerst een aardopgang (earthrise) zagen. Ook toen was het woensdag 24 december en kerstnacht, maar het jaartal was 1968. Het gebeurde tijdens de apollo 8 vlucht en kennelijk had niemand zich vooraf gerealiseerd dat dit een uniek fotomoment zou opleveren. De transcripties van de gesprekken tussen de astronauten zijn letterlijk terug te vinden op internet. Een van de astronauten (het is nog steeds niet zeker of het Bill Anders of Frank Borman was!) keek vanuit de capsule naar buiten en was als eerste mens getuige van een onvoorstelbare gebeurtenis: een aardopgang. Dit waren zijn woorden: “Oh, my God! Look at that picture over there! Here’s the Earth coming up. Wow, is that pretty!” Helaas had hij geen kleurenfilm in zijn camera, dus de eerste foto die hij van een aardopgang kon maken is gemaakt in zwart-wit – zie hier. De maanhorizon staat op die eerste aardopgang foto – hoe gek het ook klinkt – verticaal. De astronaut zag de aarde op deze manier van rechts naar links achter de maanhorizon te voorschijn komen en was totaal verrast door dit prachtige verschijnsel. Even later lukte het om een kleurenfilm in de camera te doen en deze foto staat ook online – klik hier.

De 40 jaar oude dialogen van de astronauten kun je hier teruglezen. Tijdens latere apollovluchten zijn meer aardopgangen gefotografeerd – zoals de hierboven afgebeelde foto (detail, klik  hier voor groot formaat) die gemaakt werd tijdens de apollo 11 vlucht in 1969.

Draaierig van de maan

Door mijn recente blog posts over de maan ben ik zelf een beetje draaierig geworden. Of ben ik nu maanziek? Luister even, het zit zo: de aarde draait om haar as, de maan draait daar haar rondjes omheen. Toch zien wij steeds dezelfde kant van de maan, omdat – zo weet Wikipedia te melden – de aarde en de maan synchroon draaien. Ik ben een eenvoudige ziel, maar ik snap dat dus niet. Omdat ik alles wel graag wil snappen, heb ik met een viltstift een kruisje gezet op een sinaasappel en op een mandarijn. Ik bevind me zogenaamd op het sinaas(aard)appelkruisje en kijk naar het kruisje op de ma(a)ndarijn. Nu gaan we allebei draaien en ben ik volledig de kluts kwijt.

Trijntje heeft me in een comment de helpende hand toegestoken. Ik moet me voorstellen dat de globe op tafel staat en dat ik er rondjes omheen loop met mijn gezicht naar de aardbol. Op de aardbol zien ze nu steeds mijn gezicht (dat zal wel schrikken zijn overal op aarde, maar dit terzijde). Maar… zo wierp ik tegen – want ik geef me nooit zo snel gewonnen – ik draai zelf ook om mijn as dus deze uitleg voldoet niet. Mijn slimme zoon Robin heeft geprobeerd om zijn trage vader met sinaasappel en mandarijn duidelijk te maken hoe het zit, maar zijn armen raakten daarbij in de knoop. Vervolgens heeft hij een stoelendans voor mij uitgevoerd met zijn gezicht naar de stoel toe. “Kijk,” zo doceerde hij geduldig. “Ik blijf met mijn gezicht naar de stoel kijken en loop er een rondje omheen. Daarbij draai ik zelf om mijn as, want met mijn rug sta ik steeds naar een andere muur.”

Eh, ja. Dat zal het wel zijn. Maar toch blijf ik het vreemd vinden, want de stoel staat stil en de aarde draait!  Maar wacht, dat maakt natuurlijk niets uit. We zien de maan niet altijd vanaf de aarde, maar dáár ter wereld waar men de maan wel ziet, bekijkt men steeds dezelfde kant. Dat moet het zijn – het is zo simpel!

Ik moet toch maar eens op zoek naar een goede animatie op internet. Tips zijn welkom. De animatie hieronder komt van Wikipedia en toont de schijngestalten van de maan gedurende een maand. Ook zijn de effecten van libratie (langzame schommeling) te zien en van de wisselende afstand van de maan tot de aarde.

 

.

Waar staat de Amerikaanse vlag op de maan?

Je hebt vast wel eens naar de volle maan gekeken en jezelf afgevraagd waar nou precies die astronauten geland zijn. Of ben ik de enige gek die zich dit soort dingen afvraagt? Hoe dan ook, onlangs maakte ik in mijn eigen achtertuin een maanfoto (zie hier) en die heb ik voor de grap eens vergeleken met Google Moon en met een afbeelding uit dit filmpje. In Photoshop Elements heb ik de foto waarop de maanlandingen zijn aangegeven even groot gemaakt en in exact dezelfde stand gedraaid als mijn eigen maanfoto – het resultaat zie je hierboven. En nu kan ik dus vrij nauwkeurig aangeven waar de Amerikaanse vlag moet staan die Neil Armstrong en Buzz Aldrin hebben achtergelaten! De maanfoto links is dus van mij, de foto rechts komt hier vandaan. 

Op de rechter foto zie je in geel de aanduidingen S1, S3, S5, S6 en S7. Dit zijn de landingsplaatsen van de onbemande Surveyor verkenningsvluchten. De andere aanduidingen geven de landingsplaatsen van de Apollo 11, 12, 14, 15, 16 en 17 aan. De Apollo 11 bracht Neil Armstrong, Michael Collins en Buzz Aldrin naar de maan. Op 20 juli 1969 zette Neil Armstrong zijn voet op de maanbodem. Michael Collins bleef in het moederschip Columbia achter terwijl zijn collega’s het landingsvaartuig ‘Eagle’ succesvol op de maanbodem zetten. Op de foto rechts staat bij het 4e rode puntje van boven een gele 11 – dat is de landingsplaats van deze bijzondere missie en dáár moeten we dus de stars & stripes zoeken!

Nog even een toelichting: De maan draait wel om haar as, maar wij zien steeds dezelfde zijde omdat de maan synchroon met de aarde mee draait. (Zie de informatie op Wikipedia – eerlijk gezegd snap ik zelf niet precies hoe dat zit met die synchrone rotatie, maar ik begrijp dat we op aarde steeds dezelfde maanzijde blijven zien…) De maanzijde die wij vanaf de aarde kunnen zien toont een aantal donkere vlekken – ‘mara’ of ‘zeeën’ – lager gelegen gebieden waar donker gestold lava te zien is uit de tijd dat de maan nog vulkanisch actief was. Omdat met ruimtesondes ook de achterzijde van de maan in kaart gebracht is, weten we dat daar ook veel kraters zijn, maar geen ‘mara’. 

Omdat de maan en de aarde op 12 / 13 december van dit jaar heel dicht bij elkaar stonden (die afstand varieërt namelijk – lees dit) en omdat we in die koude nachten een mooie heldere hemel hadden, kon ik met een gewone digitale camera een behoorlijk scherpe foto maken. En als dat weer een keer het geval is, weet ik nu waar het USA vlaggetje ergens moet staan. Ik zal echter een iets betere camera moeten kopen om dat vlaggetje scherp in beeld te kunnen krijgen

Het is leuk om wat tijd aan Google Moon te besteden, want in een plat (zichzelf herhalend) oppervlak is de hele maan te zien. Je kunt er dus niet, zoals bij Google Earth in 3D omheen scrollen. Maar er zijn bij de landingsplaatsen wel interessante links met allerlei wetenswaardigheden, filmpjes en dagboeknotities van de astronauten. De NASA biedt een website met informatie over het Apollo programma en ook van de Surveyor missies. Ook leuk: deze pagina van de BBC.

Ik ben van 1961 en heb geen persoonlijke herinneringen aan de maanlandingen. Ik kan me alleen vage zwart-wit beelden herinneren – wij hadden pas laat televisie. Je zou toch zeggen dat ik me er iets meer van zou moeten herinneren, maar kennelijk werd er bij mij thuis niet veel ophef over gemaakt.

Volle maan

Ik heb vanavond heel wat foto’s van de maan geschoten. Valt niet mee om de juiste instellingen te vinden om een scherpe foto te kunnen maken. Deze is goed gelukt – al zeg ik het zelf! Klik hier voor een grote weergave. En kijk naar deze professionele maanfoto (niet van mij!) om het oppervlak beter te bekijken.

 

Naschrift: ik had 12 december foto’s van de maan moeten maken, maar ja… toen was ik jarig! Waarom de nacht van 12/13 december? Dat was een bijzondere nacht omdat de afstand tussen de aarde en de maan minimaal was. Vandaar: een uitzonderlijk grote maan aan onze hemel. Dit heet een lunar perigee (perigeum) – de afstand tussen maan en aarde was slechts 356.567 kilometer (en daar heb ik mijn telelens natuurlijk exact op afgesteld, ha ha). Het tegenovergestelde heet lunar apogee (apogeum) – de maan staat dan zo’n 406 duizend kilometers van onze aarde – scheelt toch een paar strippenkaarten of air miles. Zie hier voor meer info. Wil je volgend jaar ook mooie maanfoto’s maken? Kijk hier, noteer de data alvast in je agenda 2009 en hoop weer op een onbewolkte, ijskoude nacht!