Wat blijft er over van de kerk?

Vincent van Gogh schreef deze tekst over het hiernaast getoonde schilderij in een brief aan zijn broer Theo:

“Ik heb eenige details weggelaten – ik heb willen zeggen hoe die ruine aantoont aldaar sedert eeuwen de boeren ter ruste worden gelegd in de akkers zelve, welke zij bij hun leven doorwroeten – ik heb willen zeggen hoe doodeenvoudig het sterven & begraven gaat, doodleuk als ’t afvallen van ’t herfstblad – niets dan een beetje aard omgewoeld – een houten kruisje. De akkers er om heen – zij maken waar ’t gras van ’t kerkhof eindigt, over ’t muurtje een laatste lijntje tegen den horizon – als een horizon van een zee. En nu zegt die ruine tot mij hoe een geloof en godsdienst vermolmde, al was ze hecht gegrondvest – hoe echter het leven & sterven der boertjes al mee ’t zelfde is en blijft, gelijkmatig uitspruiten en verwelken als ’t gras en de bloempjes die daar wassen op dien kerkhofsgrond. Les religions passent, Dieu demeure*, is een woord van Victor Hugo, die ze ook pas begraven hebben.” * Religies vergaan, God blijft.

Ook in de tijd van Vincent van Gogh (2e helft 19e eeuw) waren er lege, afgedankte kerkgebouwen. Op het schilderij hierboven (1884) levert de kerktoren in Nuenen met de ploegende boer nog wel een idyllisch plaatje op, maar een jaar later maakte Van Gogh dit schilderij van dezelfde kerk:

Bij het muurtje van het kerkhof loopt een vrouw met een witte kap – een boerin, vermoed ik. Zij loopt licht voorovergebogen en kijkt naar de grond. Het beeld wordt er in vergelijking met het eerdere schilderij niet positiever op. Wetende dat Van Gogh dit tafereel ook als metafoor opvatte, geeft het derde schilderij van dezelfde kerktoren helemaal te denken. De plek is verlaten, de torenspits is ingevallen en de vogels versterken het beeld van totale teloorgang en verval. Het is duidelijk: de(ze) kerk had voor Vincent geen toekomst – er blijft niet veel van over. Blijft de kerk in onze tijd nog bestaan? En zo ja, waar bestaat zij dan uit?

7 gedachten over “Wat blijft er over van de kerk?

  1. Las onlangs een paar artikeltjes over de geplande Nationale Synode van volgend jaar; veel controverses. Wat is de kerk? Wat is nog haar boodschap ‘these days’? Toch maar de PKN als norm en referentiekader? Al die gereformeerde splitsingen, t’is niet geloofwaardig meer in deze tijd.
    Afgelopen zondag zag ik tot mijn vreuge voor het eerst Bill Hybels bij Schuller. Ik ben nog het meest voor Mega Churches, maar zelf verzand ik erin. Voor de kerk geldt dat we er allemaal scheel van worden. Het verschil tussen ideaal en werkelijkheid is te groot en krijgt de mens maar hoofdpijn van.

  2. Hangt er vanaf wat je met kerk bedoelt. Kerk als instituut heeft het moeilijk, kerk als beweging lijkt toch toekomst te hebben. De pogingen nemen toe, en hoewel er veel sneuvelen, geven ze ons inzicht en hoop. Het ongecoördineerde staat mij wel aan. Ik zal overigens de laatste zijn die het instituut over het randje duwt…

  3. Ik ken de briefwisseling van Vincent van Gogh natuurlijk niet in z’n geheel, maar zijn nuchtere kijk op het leven van de kerkelijke aftakeling geeft me toch ergens weer hoop. De momentopnames die hij maakt zijn natuurlijk heel tekenend: het kerkgebouw raakt in verval, de dodenakker wellicht vergeten. C’est la vie! Desondanks is het slechts een schets van een enkel gebouw op z’n retour. Kerken komen en gaan, in van Gogh’s tijd en in onze tijd, maar mensen die geloven in God zullen blijven bestaan. Of ze de gebouwen weer opkalefateren of herbouwen is maar de vraag. Als Vincent bijvoorbeeld op het eilandje Iona was geweest had hij een ontzettend vervallen abdij van de 12e eeuw met 6e-eeuwse fundamenten kunnen schilderen (ik kan me de kleuren al bijna voorstellen 😉 In 1938 is het weer opgebouwd met behulp van vrijwilligers van de Church of Scotland. Wie tegenwoordig op bezoek gaat zal een levendige, oecumenische geloofsgemeenschap aantreffen. Dat geeft me de hoop dat God met ons zal zijn door de eeuwen heen.

  4. Soms worden oude kloosters gebruikt om leefgemeenschappen in te vestigen, ook een mooie vorm van de kerk. Ik vind het bijzonder hoe de kerk in de loop van de jaren verandert.

    De kerk als instituut heeft denk ik ook de langste tijd gehad, maar de Kerk als geheel nog lang niet. De laatste tijd is er meer aandacht voor het Koninkrijksdenken, goeie ontwikkeling vind ik.

  5. Een kerkgebouw is van steen, staalconstructie, hout of klei, afhankelijk van de cultuur en de tijd waarin hij gebouwd is.
    Het kerkgenootschap is van papier, drukwerk, traditie, afspraken en organisatie afhankelijk van de cultuur en de tijd waarin het vorm kreeg en schuift misschien langzaam met de jaartelling mee.
    Kerk (gemeente, parochie, beweging, groep of wat al dies meer zij) is van mens, vlees en bloed, geest en ziel, gevoel en geweten, herinnering en hoop, wanhoop en verbittering. Het moment nu is de scheiding tussen verleden en toekomst, constant in beweging met de tijd. Ieder mens, hoe afwijkend ook, geliefd en gewild. Nee, wij mensen hebben daar moeite mee, hoe christelijk we ons ook noemen, maar God!

    Een droom:
    Personen met hun verhaal zijn de stenen; gemeenschap, dienen, ontmoeting en relatie het cement. Hoop en verwachting zijn de deuren. Vergeving en verzoening de vensters. Gebeden en sacramenten de glas in loodramen; onze stemmen en gerechtigheid de muziek. Elkaars schouders, hart en armen zijn de zakdoeken voor het erkende verdriet. We zitten op banken van genade, knielen luisterend naar de akoestiek van het open gewelf… en muren zie ik niet…

    Groet!
    Rob

  6. er is onlangs gegraven op de plek en zijn de restanten opgegraven van de kerk/toren. het kerkhofje ernaast waar de de vader van Vincent ligt is er nog wel.

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s