Balkenendes boemerang

“U draait en u bent niet eerlijk”. Het zal je maar gezegd worden. Jan Peter Balkenende zei het en Wouter Bos mocht dit verwijt incasseren. Nog los van de vraag of deze beschuldiging in de specifieke situatie terecht of misplaatst was – ik denk dat deze woorden aan het adres van Bos als een boemerang bij Balkenende zijn teruggekomen. Laat mij dit even uitleggen…

Groen en geel

Tijdens het door Agnes Kant aangevraagde spoeddebat – voorafgaand aan de val van het kabinet – heb ik me groen en geel geërgerd aan Rita Verdonk. Wouter Bos zat redelijk murw geslagen in z’n stoel en liet de woordenvloed gelaten over zich heenkomen. Er is niets zo gemakkelijk als het schoppen van iemand die toch al gevloerd is, en trots-op-kikkerland Rita was niet te beroerd om dit te doen. Op hoge toon maakte ze Wouter Bos uit voor leugenaar en de enige reactie die ze kreeg was een meewarige lach. De PvdA-leider vond het kennelijk niet de moeite waard om weerwoord te geven. Een ergerlijk moment, want ik vind dat kamervoorzitter Gerdi Verbeet hier onmiddellijk had moeten ingrijpen. Zo gaan wij in een beschaafd land niet met elkaar om en al helemaal niet met een minister.

Gemakkelijk scoren

Vertellen politici dan geen leugens? Het zijn net mensen, dus ze zullen niet voortdurend de (gehele) waarheid spreken. En als de waarheid aan het licht moet komen, dan hebben journalisten en kamerleden (en zeker de leden van de oppositie) de plicht om stevig door te vragen. Het hoort m.i. tot de beschaafde omgangsvormen dat je daarbij iemand niet keihard voor leugenaar uitmaakt. Dat doe je niet in een vergadering van een onderneming of maatschappelijke organisatie, maar dat doe je zeker niet in ons nationale parlement. Verdonk heeft hier laten zien dat ze geen stijl heeft en vooral van gemakkelijk scoren houdt.

Allerlei deskundigen hebben hun mening al gegeven over de politieke situatie in ons land. Die van mij is te onbeduidend om er veel aandacht aan te besteden, al wil ik op verzoek best aangeven hoe ik er zelf over denk. Nu wil ik gewoon wat gedachten kwijt over waarheid en leugen in de politiek.

Compromissen

Je kunt denk ik niet regeren zonder compromissen te sluiten. Journalisten en medepolitici zullen geen kans voorbij laten gaan om naar het naadje van de kous te vragen. Er zijn vast veel omstandigheden waarin je als politiek verantwoordelijke, als gezagsdrager, niet met alle feiten voor de dag kunt komen. Ontwijkende antwoorden, wollig taalgebruik – het kan denk ik soms niet anders, het hoort in de gereedschapskist van elke politicus. Aperte leugens mogen niet verteld worden, al zijn er omstandigheden denkbaar die het heel moeilijk maken om de waarheid te spreken. Toegeven dat je kandidaat bent voor een bepaalde positie, of dat je daarin geïnteresseerd bent, kan het bereiken van diezelfde positie onmogelijk maken. Soms moet je dus op je tong bijten of blufpoker spelen. Ook kan het zijn dat je niets kunt vertellen omdat er grote belangen op het spel staan. Denk daarbij aan de gevoelige kwesties rond de bankencrisis. Een woord teveel van de minister van Financiën en de mensen staan in de rij om hun spaargeld op te nemen.

Flip-flop

Het is ook een politieke truc om je tegenstander van onwaarachtigheid te beschuldigen. In Amerika lukte dat heel goed bij presidentskandidaat John Kerry. Hij werd van flip-flopping beschuldigd omdat hij op een aantal punten zijn mening had herzien. Zo’n wankelmoedige politicus kan natuurlijk nooit een standvastige president zijn… Althans, dat wilden zijn tegenstanders het publiek graag wijsmaken. En ook hier gaat het mij niet om de specifieke context waarbinnen deze beschuldiging geuit werd, maar om het algemene principe. Consistentie mag zeker gevraagd worden van een politicus die goed nadenkt over ingenomen standpunten, maar is het een aanbeveling wanneer iemand niet van mening verandert en zijn standpunt niet wil herzien? Het lijkt me dat je door voortschrijdend inzicht of gewijzigde omstandigheden tot een ander oordeel kunt komen en dan kan zelfs een volledige U-turn goed te verdedigen zijn.

Eerlijk duurt het langst – ook in de politiek

In het dagelijks leven stellen we prijs op betrouwbaarheid. Kenmerken van betrouwbaarheid zijn dat mensen de waarheid spreken en handelen in overeenstemming met hun woorden. In de praktijk van alledag vinden we het ook fijn als mensen eerlijk toegeven dat ze een fout hebben gemaakt. Liever excuses aanbieden en uitleggen waarom je iets (niet) gedaan hebt, dan eigenzinnig doorgaan en blijven ontkennen. Sorry zeggen misstaat niemand.

Terug naar de wereld van de politiek. Ik kan me niet herinneren dat ik Balkenende ooit publiekelijk en ondubbelzinnig zijn excuses heb horen aanbieden. Na zijn uitglijder bij de presentatie van het Irak-rapport (Commissie Davids) was een excuus zeker op z’n plaats geweest. Wat mij betreft had Balkenende niet hoeven te zeggen dat hij het met de inhoud van het rapport eens was, maar hij had wel mogen toegeven dat het ongepast was om direct na ontvangst al in de verdediging te schieten. De inkt van het 500+ pagina’s tellende rapport was nog nat, maar Balkenende kon er binnen een paar uur al fors afstand van nemen. Daar spreekt weinig respect uit. De juiste reactie zou m.i. geweest zijn: ‘Geachte commissie, ik neem uw rapport in dank aan en spreek mijn waardering uit voor het vele werk dat u verzet hebt. Wij zullen met grote aandacht kennis nemen van uw bevindingen en na grondige studie met een eerlijke reactie komen.’ Meer had er op dat moment niet gezegd hoeven te worden.

Draaikont blijft lekker zitten

Het ‘u draait en u bent niet eerlijk’ verwijt van Balkenende was effectief als je kijkt naar het resultaat op korte termijn. Ik denk dat de woorden ingefluisterd zijn door een spindoctor die met een snijdend verwijt de tegenstander te kakken wilde zetten. Dat is gelukt. Bos ging verder door het leven als een draaikont (men was eerder lovend over zijn strakke achterwerk, maar nu werd zijn sterke punt ineens een zwakte). Op lange termijn mogen Balkenende en degenen die hem geadviseerd hebben zich achter de oren krabben. Op het moment dat zij van Bos en de PvdA een nieuwe draai verwachtten, hield de sociaaldemocraat zijn poot stijf. Tijdens de zoveelste interruptie bleef hij pontificaal op zijn kont zitten en liet hij de beschuldigingen over zich heen komen. Minister Koenders kon het niet aanzien en liep naar de microfoon. Balkenende probeerde hem met ‘Niet doen, Bert’ nog tegen te houden, maar op dat moment was er geen PvdA-er meer bereid om naar de premier te luisteren. Het was een veelzeggend moment.

Wat is er mis met excuses maken en je mening herzien?

Als ik, gewoon burger en kiezer, terugkijk naar de afgelopen periode, dan maak ik deze balans op: Balkenende moet gewoon eens sorry leren zeggen. Dat zal hem niet misstaan en hij zal er alleen maar door in achting stijgen. Bos zal niet voor zijn beurt moeten spreken wanneer hij wil voorkomen dat hij naderhand op zijn woorden moet terugkomen. Maar wat mij betreft mag elke politicus van standpunt veranderen wanneer hij of zij door argumenten of gewijzigde situaties tot een ander oordeel gekomen is. De eerste politicus die nooit draait of liegt moet nog geboren worden.

4 gedachten over “Balkenendes boemerang

  1. De onaantastbare status die Balkenende zichzelf aanmat was ergerlijk. De werksfeer was verziekt en de val onvermijdelijk. Maar ik hou mijn hart wel vast voor een PVV-vinger in de komende regeringspap.

    Gr. Henk

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s