Dorsvloer vol confetti: een literaire streekroman die een belofte in zich meedraagt

Tijdens onze vakantie heb ik een aantal boeken gelezen, meestal Engelstalig, maar ook wat van eigen bodem. Een van die Nederlandse boeken was Dorsvloer vol confetti van Franca Treur – een roman die ik aan Lydia gegeven heb nadat ik hoorde dat het zo mooi was. Ik had een verwijzing gehoord naar Knielen op een bed violen van Jan Siebelink. Ik hoorde iemand zeggen dat het ook een verhaal was dat zich in een beklemmend christelijk milieu afspeelt, ‘maar dat de beschrijving daarvan heel liefdevol is’. Dat maakte me nieuwsgierig. Lydia las het boek, oordeelde dat het ‘wel mooi’ was en ‘gemakkelijk wegleest’. Heel lyrisch klonk dat niet, maar ik besloot toch om de roman ook zelf te lezen – wetende dat mijn lieve vrouw veel uitstekende boeken leest en van nature niet spontaan een uitzinnig enthousiaste mening zal geven.

Nu hoor ik dat Franca Treur de Selexyz debuutprijs gewonnen heeft en ik meen dat zij deze prijs absoluut ten volle verdient. Maar ik snap na lezing van dit boek ook de wat onderkoelde reactie van mijn nuchtere vrouw. Als ik mijn eigen oordeel kort moet samenvatten, dan zou ik het een ‘literaire streekroman’ willen noemen. En dat is geen diskwalificatie, want ik denk dat niemand z’n neus hoeft op te halen voor het genre streekromans. Bovendien slaagt Treur er in je mee te nemen in haar refo-leefwereld van vroeger. Ze laat nadrukkelijk weten dat Dorsvloer vol confetti niet haar persoonlijke verhaal is, maar ze heeft wel geput uit haar eigen kindertijd en jeugd. En als je zelf uit een seculiere leefomgeving komt, of zoals ik, bent opgegroeid in een gezin waar het geloof wel erg belangrijk maar niet heel beklemmend is, stap je tijdens het lezen van zo’n boek toch in een onbekende wereld.

Door mijn studie en werk heb ik wel ‘van buitenaf’ kennis gemaakt met de wereld van de refo’s. Ik kijk vooral met verbazing naar die folkloristische subcultuur en vraag me altijd af wat het bevrijdende evangelie van liefde, genade en waarheid te maken heeft met hun stijve en benauwende levensstijl.

In de advertenties in de Gezinsgids en in de Terdege zien de bruidjes eruit als de domineesvrouw, mooi, met opgestoken haren, lang, slank en recht als een waslijnpaal. Petra is niet lang en haar ronde schouders hangen naar voren, zodat de jurk haar buik zoveel mogelijk verbergt. Ze lijkt niet op een echte bruid. Ze is gewoon Petra in een glimmende hooggesloten jurk, in de kleur van haar tandvlees, waarvan ze flinke porties laat zien, omdat het zo mooi combineert en waarschijnlijk vanwege de zenuwen. Haar randloze hoedje is van dezelfde kleur, er zit een soort tule op en een paar roze geverfde veren. (p. 202)

Deze beschrijving is genadeloos raak. Elk woord doet er toe! In gedachten zie ik de tandvleesroze bruid met haar bijpassende brave hoedje licht voorovergebogen, nerveus lachend voorbij lopen. En toch is deze beschrijving niet gemeen bedoeld. Petra is een gewoon refobruidje van vlees en bloed. Dat blijkt al uit haar opbollende buik die de voortijdige huwelijksdatum en de kleur van haar bruidsjurk heeft bepaald (als het maar niet smetteloos wit is).

Het blad Terdege ken ik wel. Het ziet er heel verzorgd uit, maar het is van begin tot het eind ondergedompeld in een bepaalde sfeer van braaf-christelijke burgerlijkheid. Ik krijg dan ook zonder die knappe beschrijving wel al een beeld bij bruid Petra (ik heb veel jonge en oudere langgerokte refo-dames op boekenbeurzen voorbij zien komen en ik zat ooit een jaartje dagelijks in de trein naar Amersfoort tussen – zeer luidruchtige – refotieners). Ook de degelijke huiskamers zie ik voor me, de bloemrijke tuinen in een iets te keurige woonomgeving. En het moet gezegd, Franca Treur weet die hele leefwereld uitstekend te beschrijven – zonder te sneren of anderen onrecht te doen. Ze laat duidelijk zien dat deze mensen authentiek zijn en dat hun beklemmende manier van geloven ook voor henzelf een constante beproeving en geestelijke benauwdheid kan betekenen.

De oma uit het verhaal van Franca Treur heeft nog het meest indruk op me gemaakt. De auteur beschrijft hoe de onzekerheid over het ‘eeuwig lot’ van opa (die op een dramatische manier aan zijn einde gekomen is) als een zwarte wolk boven het hoofd van deze lieve oma blijft hangen. En het is ronduit ontroerend om te lezen hoe Katelijne (het hoofdpersonage in deze roman) haar talent van taal en verbeelding inzet om het verdriet van deze oma in te pakken. Schitterend om te zien hoe een rijke fantasie ook het leven van mensen mooier kan maken. Dat geldt voor Katelijne zelf – die zichzelf met haar verbeeldingskracht en leeshonger uit de benauwd orthodoxe Zeeuwse leefwereld weet te bevrijden zonder een bitter verwijtend mens te worden – maar het geldt zeker ook voor de oma die zich maar wat graag een troostend verhaal door haar kleindochter op de mouw laat spelden. Je hoeft geen groot literair analyticus te zijn om de diepere laag te ontdekken in een hoofdstuk dat de veelzeggende titel ‘Zoete koek met boter’ heeft meegekregen.

Ik typeerde dit debuut als een ‘literaire streekroman’. Waarom stijgt dit boek boven de massa aardige vertellingen en romantische plattelandsverhaaltjes uit? Franca Treur heeft het talent van haar hoofdpersonage: ze kan werelden bouwen met woorden. Werelden die echter lijken dan de alledaagse realiteit, verhalen die mooier en wenselijker zijn dan wat er in onze gewone werkelijkheid gebeurt. Haar debuut leest inderdaad gemakkelijk weg, maar dat komt niet door eenvoudig taalgebruik, korte zinnen, simpele beeldspraak of een clichématige verhaallijn. Niets van dat alles. Je wordt op een vanzelfsprekende wijze in het verhaal meegenomen en stapt een wereld binnen die ver af staat van wat de meeste tijdgenoten in dit land zien en beleven. En het is een verdienste van de auteur dat je jezelf bijna in een documentaire waant. Je krijgt een welhaast filmisch verslag van het orthodoxe, Zeeuwse boerenmilieu. Het zou me niet verbazen als dit boek straks werkelijk verfilmd wordt, het leent zich er uitstekend voor.

Ik geef graag een voorbeeld waaruit de literaire kwaliteit van dit boek spreekt:

Katelijne grijpt naar een laaghangende tak van de walnotenboom en trekt hem naar zich toe. Ze bekijkt de groene schil waar de walnoot in zit, als de bolster om een kastanje. Bij de meeste zijn de schillen al opengebarsten, omdat de druk van de groeiende walnoot te groot geworden was.

‘Wat moet je daar nou aan zitten als het niet nodig is.’ De moeder pakt de tak uit haar handen en laat hem terugschieten. Hij tekent zich scherp af tegen de strakblauwe lucht. (p. 148*)

Je moet zo’n beeld natuurlijk niet stuk-analyseren en er ook niet meer achter zoeken dan ermee bedoeld is. Maar geef toe: dit is geen ‘onschuldige sfeerbeschrijving’. Dit is een met zorg gekozen metafoor waarbij niet zomaar een walnoot als beeld is uitverkoren. Sinds ‘Ivoren wachters’ van Simon Vestdijk weten we allemaal dat walnoten ‘hersenvoedsel’ zijn. Kijk naar de twee walnoothelften, bestudeer de kronkelende vormen, merk op dat de smakelijke, kwetsbare, weke delen opgesloten zitten in een harde, onverteerbare verpakking. Die buitenkant is bedoeld als bescherming, maar het groene omhulsel wordt beklemmend als je gedachten te groot en te vrij worden voor een benauwde binnenwereld. De tak bevindt zich op grijphoogte, maar Katelijne is het type dat haar hand uitstrekt, onbevangen toeslaat, aandachtig observeert en haar eerlijke indrukken in mooie woorden vertaalt. Haar moeder staat symbool voor brave ingekapselde mensen die liever de uitdaging van moeilijke vragen uit de weg gaan. Haar tuinliefhebberij en kennis van bloemen en planten wordt niet aangemoedigd maar oogluikend toegestaan. Ook de reprimande zonder vraagteken is veelzeggend. Deze korte passage is treffend en rijk van betekenis. En ik weet zeker dat er met enige moeite meer van dergelijke verborgen lagen onder de oppervlakte van dit ‘gemakkelijke’ verhaal aan te boren zijn. Mocht je zelf iets dergelijks gevonden hebben, laat het me weten! (Ik heb geen enkele bespreking van dit boek gelezen, dus praat me maar bij).

Tenslotte hoop ik dat Franca Treur zich zelf niet laat inperken door uitgevers of reclamemensen en dat er niet van haar gevraagd wordt om ‘nog zo’n boek’ te schrijven. Maar ik vrees het ergste. Franca Treur heeft als aantrekkelijke jonge vrouw ook de looks om ‘marketingtechnisch’ geëxploiteerd te worden (ten bewijze laat ik hierboven ook de achterkant van het boek zien – oordeel zelf). Vanavond mocht ze al op televisie bij de zoveelste ‘nieuwe’ show van Paul de Leeuw opdraven (hij had zich zo goed voorbereid dat hij zelfs de titel van het boek niet probleemloos kon noemen) en ik vrees dat haar privéleven straks bij RTL Boulevard tot in detail besproken gaat worden en dat zij tot mijn afgrijzen in een of ander stupide spelletjesprogramma opduikt. Franca Treur – doe het alsjeblieft niet! Word geen literatuurbabe en hoed je (heel reformatorisch) voor de wereld van BN-ers. Koop van je prijzengeld een bescheiden stacaravan in Zeeland en trek je veilig terug uit die absurde buitenwereld om in alle rust een nieuw boek voor ons te schrijven. Het mag best over iets heel anders gaan – verras ons maar. Je hebt er het talent en de verbeeldingskracht voor.

* Met dank aan Erika Blom die deze passage voor mij terug wist te vinden – ik wist alleen nog dat het ‘ergens op een linkerpagina’ stond 😉

3 gedachten over “Dorsvloer vol confetti: een literaire streekroman die een belofte in zich meedraagt

  1. Reading can be beautiful because through it we can get new knowledge and inspirations that we had never thought about.

    It sounds as a very beautiful read, does the book have any translation in English?

    1. Not yet. It is such a typical Dutch environment, I wonder whether it could be translated into other languages… Must be hard. Maybe it is easier to make a movie based on this book. The whole atmosphere of the story and the strict calvinistic Dutch environment can best be conveyed in a visual way for people with another cultural background, I suppose. As I write in this review, this book would be a good candidate for a movie adaptation. Did you use Google translate to read this?

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s