Erasmus is van ons! Nou, vooruit, ook een beetje van Boris van der Ham.

YouTube predikant Boris van der Ham haalde vandaag een oude vrijzinnige preek uit zijn magnetron. Zo oud was die toespraak overigens niet, want hij nam dit filmpje op in mei 2010 en qua actualiteit blijft zijn boodschap nog wel even overeind. Je zou willen dat politici vaker het lef hadden om zo via de nieuwe media te communiceren, al blijft ook dit hoofdzakelijk eenrichtingsverkeer.

Nederland (en België) zijn in gevaarlijk water verzeild geraakt. Nee, ik vrees geen tsunami van vreemdelingen – hoe meer zielen, hoe meer vreugd – het gevaar borrelt omhoog uit eigen bodem en dit grondwater stinkt als de hel. De humorloze lucht van onverdraagzaamheid verstikt het klimaat en mensen die tot voor kort nog gevoel voor nuance toonden stinken er nu massaal in. Ik maak me zorgen.

In tijden van onrust en onzekerheid is het goed een pas op de plaats te maken en rustig over onze schouder te kijken. Tijd voor heroriëntatie. Er overkomt ons niets nieuws. Op dezelfde vlakke bodem is het er in het verleden wel heftiger aan toegegaan. Maar bij alle historische relativering moeten we ook weer niet onderschatten wat het effect is van gebeurtenissen in ons laagland. Geert Wilders slaat wereldwijd zijn vleugels uit (ik hoor maar weinig over zijn grenzeloze ambitie, maar kijkt u eens hier) en één ongeleid projectiel in Florida kan een mondiale kettingreactie van haat en geweld veroorzaken.

We bouwen podia voor fanatici. We geven zendtijd aan populisten en haatzaaiers. Het is de prijs die we betalen voor vrijheid van meningsuiting en van godsdienst. Vrijheden die niet zonder strijd tot stand zijn gekomen en die niet zonder bloed, zweet en tranen vanzelfsprekend behouden zullen blijven. Daarom ben ik blij met mensen als Boris van der Ham die zich sterk maken voor het recht van ieder om een eigen mening te hebben en te verkondigen. Ik ben ook blij dat ik in alle vrijheid mag zeggen dat ik het vaak niet met Boris van der Ham en zijn partijgenoten eens ben en vraag me – met zovelen – af waar de grenzen van onze vrijheden liggen. Waar die van anderen beginnen, ik weet het, maar het is niet zo eenvoudig.

Het filmpje van Boris van der Ham is raak en het meesterwerk waar hij naar verwijst is ook niet mis. We zouden er allemaal goed aan doen om – precies 500 jaar na publicatie – dat ‘constelijck ende costelijck boecxken’ te (her)lezen. Al was het maar om te ontdekken dat Erasmus een diepgelovig man was, rijk gezegend met een scherp intellect én een vrije geest. En dit alles is niet met elkaar in tegenspraak.

Desiderius Erasmus, Maarten Luther en Thomas Moore waren christelijke tijdgenoten. Ze maakten alle drie enthousiast gebruik van de ongekende nieuwe mogelijkheden die de zojuist ontdekte boekdrukkunst te bieden had. Hun ideeën werden openbaargemaakt en vermenigvuldigd – in hoog tempo en in diverse talen. De geest was uit de fles, serieuze gedachten en stoute grapjes die hooggeleerde heren vrijpostig in het Latijn twitterden, stonden al gauw op Facebook en YouTube.  Bij wijze van spreken, uiteraard. Een uitnodiging voor een theologisch debat, zoals destijds gebruikelijk aangekondigd op een kerkdeur, kon zo uitmonden in een internationaal bloedbad (reformatie, contrareformatie). Luther moest zich uitspreken en verantwoorden. “Hier sta ik en kan niet anders! God helpe mij, amen!” – hij heeft het waarschijnlijk nooit gezegd, maar het is hem wel passend in de mond gelegd. Zijn onderduiktijd gebruikte hij nuttig door even het Nieuwe Testament in het Duits te vertalen (op basis van werk van Erasmus!) en later kwam daar ook nog een Duitse versie van het Oude Testament bij. En dat alles zonder tekstverwerker.

Erasmus werkte aan de Lof der Zotheid terwijl hij in een rijtuig zat, zo las ik ooit. Had hij maar een iPad gehad, wat zou dat handig zijn geweest. Hij droeg dit ‘dwaze’ boek op aan zijn vriend Thomas More (de titel kan – zo lees ik – zelfs vertaald worden als Lof voor More) die toen nog zijn Utopia moest schrijven. Het hooggeleerde hoofd van Thomas More rolde op 6 juli 1535 omdat deze dappere man – geheel in lijn met Johannes de Doper – gewetensvol en principieel standhield onder zware pressie van de koning.

Er is destijds druk op Erasmus uitgeoefend om in de strijd tussen katholiek en protestant duidelijk partij te kiezen. Zijn kritiek op misstanden in de Roomse Kerk was niet mals, maar hij verpakte deze in zuiver Latijn met een beschermende satirische laag. Het klinkt eng elitair, maar je zou soms wensen dat de leiders van vandaag zich ook zouden beperken tot een soort humoristisch Esperanto, al was het maar om te voorkomen dat het gepeupel van onze tijd nieuwe plannen voor beeldenstormen en brandstapels gaat maken en uitvoeren (vaak daartoe aangezet door hun geestelijke of politieke leiders, dat is ook weer waar…)

Boris van der Ham stoft De lof der Zotheid af en zwaait met dit boek als redelijk alternatief voor de bijbel. Maar zo gemakkelijk moeten de gelovigen zich hun intellectuele helden en erudiete geschriften niet laten afnemen, want Erasmus – Nederlands milde hervormer tegen wil en dank – is en blijft van ONS. Nou, vooruit, ook een beetje van Boris van der Ham en andere goddeloze humanisten en diepzinnige vrijdenkers. 😉

Ik zou wel een martelaar voor Christus willen zijn, maar ik wil geen martelaar voor Luther zijn. – Desiderius Erasmus in Spongia, een reactie op een tekst van Ulrich van Hutten.

2 gedachten over “Erasmus is van ons! Nou, vooruit, ook een beetje van Boris van der Ham.

  1. Het hoofd van Thomas More rolde op 6 juli 1535 omdat deze dappere man – geheel in lijn met Johannes de Doper – gewetensvol en principieel standhield onder zware pressie?
    Nu staat een man als Wilders al enkele jaren gewetensvol en principieel onder minstens zo zware pressie – proces, demonisering, doodsdreiging – stand te houden. Een dappere man, nietwaar?

    BTW Erasmus was toch degene die handig en verstandig in geen kamp belandde onder het motto ‘de brandstapel is mij te heet’? Was het ook niet zo dat hij geen thuis had, altijd onderweg zijnde bijna onvindbaar leefde? Klinkt niet naar een dappere man. Hij was het wel. Hij diende uiteindelijk iedereen van repliek. Ook was hij gewetensvol, volgens mij.

    Dus, nou ja, dit wou ik even kwijt.

    1. @Quillem – Je hebt een punt, Wilders lijkt eerder op te treden met dappere doodsverachting dan omzichtige terughoudendheid. Moed kan hem niet ontzegd worden (al heeft hij vanwege zijn functie en profiel de beschikking over sterke persoonsbeveiliging, bepaald geen pretje, maar er zijn ook BN’ers die zich niet al te nadrukkelijk uitspreken omdat zij deze bescherming niet hebben).
      Ook moet ik zeggen dat Wilders niet humorloos is – ik moet eerlijk zijn. Maar zijn woorden zijn zelden verzoenend en vrijwel altijd polariserend. Hij speelt mensen tegen elkaar uit en zet alles op scherp. Dat brengt mij bij een groot bezwaar tegen deze man: hij brengt met zijn provocerende en kwetsende uitspraken anderen in gevaar. Dat is gewoon niet wijs en bovendien is het contraproductief. Wilders eist vrijheid van meningsuiting én wil de koran verbieden. Wilders wil mensen bij de grens tegenhouden vanwege hun ideologie, maar protesteert heftig als hij zelf een land niet in mag (Engeland). Wilders hekelt achterkamertjespolitiek als hij in de oppositie zit, maar houdt zich aan de afgesproken radiostilte als hij mee mag onderhandelen over een formatieproces. Wilders zegt dat hij democratisch is, maar je kunt geen lid worden van zijn politieke partij, je mag alleen je stem geven bij verkiezingen (niet dat ik dat zou willen, maar het gaat om het principe). En demoniseren? Dat gaat twee kanten op. Wilders wordt misschien te zwart gemaakt, maar hij is zelf ook niet erg van de nuance, of wel soms?
      Maar laten we hopen en bidden dat Wilders zich inhoudt en in New York woorden van verzoening spreekt, misschien zorgt hij voor een aangename verrassing.
      En Erasmus was gehecht aan zijn leven en had geen trek in de brandstapel. Hij was een intellectueel, een man die dapper streed met de pen. Een schrijver is niet laf maar verstandig als hij wegduikt voor een bokser. Ik bedoel maar.
      Bedankt voor je comment!

Zeg iets terug op Vrijspraak

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s