Kunst: de waarde en het nut

Een aantal tweets van journaliste Nynke Sietsma en een reactie van kunstenares Margreet Ledelay brengen wat gedachten over waarde en nut van kunst bij me op gang. Het begon met deze tweet van Nynke: “Kunst zou zogenaamd niet bijdragen (niet aangetoond door wetenschap) aan betere samenleving/hoger geluksniveau. Je reinste apekool volgens mij.” Daarna schreef zij: “Maar volgens mij is juist de kunst de taal van het hart, iets wat de ratio niet kan uitdrukken.” (…) “Het doodsubsidieren moet niet, maar doen alsof het nutteloos is, is onzin.”

Kunst moet juist los staan van marktwerking.

Ik reageerde met: “Kunst moet zichzelf ook verkopen en anders leven in armoede. Ook kunst is markt van vraag en aanbod.” Direct daarna las ik deze tweet van Margreet: “Ik bedacht net waar doe ik het allemaal voor… Ik verkoop toch geen kunst. Wie zit er op mij te wachten.” Heel even dacht ik dat Margreet hiermee op mij reageerde, maar we hadden het toevallig allebei over hetzelfde onderwerp. Ze antwoordde mij: “Nee, ik reageer op mijn eigen gedachte… Kunst moet juist los staan van marktwerking. Anders krijg je mainstream kunst en dat raakt niet.” Ik voelde een ingewikkelde discussie aankomen en kondigde aan dat ik er wel over zou gaan bloggen omdat ik dan wat meer ruimte heb.

Vandaag was voor mij een werkdag. Ik ben uitgever en schrijver en ik leef dus van woorden en beelden. Is dat kunst? Het is maar hoe je het bekijkt. En in hoeverre heb ik op deze werkdag met kunst te maken gehad? Ik laat mijn gedachten gaan. Ik heb tussen alle bedrijven door foto’s gemaakt die ik vrijuit op internet plaats zonder dat ik daar iets mee verdien. Dat hoeft ook niet, want het is een hobby, een vorm van expressie. Maar is het ook kunst? Opnieuw: het is maar hoe je het bekijkt.

Ik sprak vandaag met een zanger die leeft van zijn stem. Hij heeft te maken met een markt van vraag- en aanbod en kan niet ongestraft liedjes uitbrengen die niemand beluisteren of kopen wil. Maakt hij kunst? Ik denk het wel. Muziek is immers kunst. Ik sprak ook met een vormgever, een schrijver en een andere uitgever. Maken zij kunst? Dat lijkt mij wel – en zij leven van hun creativiteit.

Ik heb vandaag wat geld in een koffertje gegooid. Dat deed ik bij Centraal Station Utrecht waar een vrouw accordeon speelde. Is dat ook kunst? Een munt geven is in ieder geval geen kunst, maar muziek maken wel. En deze vrouw speelde eerlijk gezegd niet erg fraai, ik gaf die munt vooral uit medelijden. Moet kunst dan leven van fooien en filantropie? Alsjeblieft niet.

Later op de dag liep ik door een tunneltje dat van onder tot boven was versierd met kunstzinnige grafitti. Is dit kunst of vandalisme? Ik zeg met stelligheid: kunst! Om mijn mening kracht bij te zetten plaats ik hier een slideshow met wat snapshots die ik in dat tunneltje maakte. Die hele tunnel is een explosie van creativiteit – ik heb m’n ogen uitgekeken en m’n fotokaartje volgeschoten. Ik heb zelfs een jongen en een meisje gefotografeerd die bezig waren met graffiti. En nee, ik heb deze straatartiesten geen geld gegeven. Waarom lopen zij met een spuitbus door een tunnel om daar afbeeldingen en teksten achter te laten? Wat beweegt hen? En waar leven zij van?

Deze slideshow heeft JavaScript nodig.

Misschien wordt die tunnel over 50 jaar met zorg uitgegraven en tentoongesteld in een museum. Wie zal het zeggen. Ik denk dat sommige graffiti-artiesten begenadigde kunstenaars zijn. Maar misschien klopt mijn definitie van kunst niet. Ik zie kunst als creativiteit, als innerlijke expressiedrang. Soms levert dat verkoopbare producten op – maar niet altijd.

Laat ik dit vast zeggen: ik heb geen in beton gegoten standpunten over wat nu precies kunst of literatuur is. Ik geloof dat er wel een onderscheid gemaakt kan worden tussen goed hoofd- of handwerk (ambachtschap) en vernieuwend creatief werk (kunst). Maar iedereen die de kost moet verdienen heeft te maken met marktwerking. Misschien sta je niet direct in een kraam je waren, diensten of kunsten te verkopen, maar je hebt wel te maken met de markt van vraag en aanbod. Bovendien: ook een kunstenaar wil dat zijn of haar werk gezien, gehoord, gevoeld en – ja – gekocht wordt. En als je geen geld krijgt van kopers of huurders (kunstuitleen) dan beweeg je je waarschijnijk op de subsidiemarkt en ook dat is een markt van vraag- en aanbod.

Het is een teken van beschaving als kunstenaars een zekere bescherming en bepaalde privileges genieten

Hier zit volgens mij het probleem: wij moeten onderscheid maken tussen nut en waarde. Oscar Wilde schreef ooit: “A cynic is a man who knows the price of everything and the value of nothing”. Voorlopig kom ik tot dit standpunt: een beschaafde samenleving moet kunst waarderen en faciliteren en het is ook een teken van beschaving als kunstenaars een zekere bescherming en bepaalde privileges genieten. Zij zijn immers de smaakmakers, de vernieuwers, de criticasters. Anderzijds moeten kunstenaars ook de kost verdienen door werk te maken dat gewaardeerd wordt. Als je er principieel voor kiest om schilderijen te maken die niemand mooi vindt, dan is dat een goed recht. Vind je het leuk om experimentele avantgarde muziek te maken, ga vooral je gang. Maar accepteer dan dat je hier niet van zult kunnen leven en beschouw het als een heilige roeping of profetische plicht. Heb ik het mis? Reageer maar.

6 gedachten over “Kunst: de waarde en het nut

  1. Moet even op Chroom overstappen om je filmpje te kunnen zien. Kunst mag best gelijk staan aan kwaliteit. Ik vind dat we allerei kunstenaars een kans moeten geven, maar dat BKR gedoe (destijds?) in Nederland, wie wordt daar nou vrolijk van.
    Dat die orkesten naar de Filistijnen gaan, vind ik godgeklaagd. Beeldhouwen vind ik soms iets elitairs hebben. Ik ken een aantal beeldhouwers, maar daar kun je meestal je hypotheek niet van betalen. So be it.
    Op mijn werk hangen vaak schilderijen in expositie. Vaak vreemde zooi. Podiumkunsten van goeie gezelschappen zie ik erg zitten. Zag enkele jaren geleden Jan Jans en de kinderen in het Spant. Geweldige show. Die super musicals in Beatrix Theater lopen toch wel. Daar hoeft geen geld naar toe. Hoewel, dat zou culturele discrimininatie zijn. Moeilijk, als je er echt over gaat nadenken. 🙂

  2. Leuke blogpost Paul. Voor alles is een markt, dus ook voor kunst. Gelukkig is er marktwerking voor kunst, want als er geen markt voor is, waarvoor maak je dan kunst? Ik ken maar weinig kunstenaars die puur voor zichzelf kunst maken.

    Om kunst levend te houden moet er een markt van vraag en aanbod zijn. Daarmee zeg ik niet dat je precies dat moet maken wat men zien of horen wil, maar je mag er best rekening mee houden.

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s