Creativiteit, originaliteit en associaties – zet je fiets even tegen de muur

Deze blogpost type ik op de laptop in bed. De griep heeft lang op me geloerd, ik ben er twee weken heel behendig voor weggelopen, maar vandaag heb ik me er toch maar bij neergelegd. Het zet niet echt door, maar stoort me wel bij m’n werk. Ik ben uitgever en schrijver – mijn werk is hersenwerk. Dat betekent dat ik vaak kan doorwerken als een ander zich ziek moet melden (immers, ik hoef geen zwaar lichamelijk werk te doen en kan mijn klussen gemakkelijk mee naar huis nemen: a mixed blessing). En omdat ik wel rustig aan doe maar mijn gedachtestroom nooit helemaal uit kan zetten – al beweert men wel dat mannen ook aan ‘helemaal niets’ kunnen denken, dat is mij nog nooit gelukt! – schrijf ik maar weer wat van me af. Schrijven is voor mij namelijk vrij gemakkelijk – omdat ik het leuk vind om te doen en omdat ik er een zekere routine in heb gekregen. Vandaag een stukje over creativiteit, originaliteit en associaties. Over herinneringen en dromen ben ik overigens nog lang niet uitgedacht, dat thema zal zeker nog vaker hier terugkomen. Al was het maar omdat ik nog steeds rustig verder lees in dat mooie Vergeetboek.

EEN ANDERE MANIER VAN KIJKEN EN DENKEN

Ooit volgde ik een cursus creativiteit. Is dat dan iets wat geleerd kan worden? Ja – tot op zekere hoogte wel. Het ging om een soort werkcollege op de lerarenopleiding (Nederlands) en het vormde een interessant onderdeeltje van mijn studie. De docente vertelde dat er met name in Japan veel is nagedacht over creativiteit. Door de jaren heen bleek namelijk dat het Westen allerlei goede ideeën en producten bedacht, terwijl het Oosten deze uitvindingen verfijnde en op grote schaal goed en goedkoop ging produceren. Maar waarom kwamen er zo weinig nieuwe uitvindingen uit Japan? Het heeft met traditie en mentaliteit te maken. In het Westen wordt eigen initiatief, pioniersgeest en originaliteit gewaardeerd, in het Oosten is men meer gericht op gemeenschap, volgzaamheid en uniformiteit. Dat zijn enorme generalisaties – ik ben me ervan bewust. Maar sommige dingen kun je dus ook veranderen door jezelf te dwingen tot een andere manier van kijken en denken.

ALLES BEGINT MET EEN IDEE

Het zal altijd zo zijn dat bepaalde mensen vindingrijker en origineler zijn dan anderen, maar – zoals elke creatieveling weet – het komt je niet echt aanwaaien. Je moet gewoon hard werken om van een ruw concept / ontwerp een mooie tekst, fraai product of kunstwerk te maken. Alles begint met een idee. Het punt is dat we veel goede ideeën in een veel te vroeg stadium al als onbruikbaar verwerpen. Dat moet je dus niet doen! Bewaar je wilde plannen, schetsen, half afgemaakte projecten. Misschien kun je er nu inderdaad (nog) niets mee, maar het kan later van pas komen. Soms ben je gewoon je tijd vooruit, een andere keer moet een plan rijpen en heb je misschien nog een extra impuls of hulp van anderen nodig. Gooi nooit zomaar iets weg!

Denk aan een gedicht. Mensen die niet gewend zijn om een gedicht te schrijven blijven staren naar een wit vel of een leeg scherm. Schrijf gewoon alles op wat je te binnen schiet en verwerp niets – ook al lijkt het onbruikbaar. Je hebt bouwstenen nodig om iets te kunnen bouwen. Of misschien is deze metafoor beter: je hebt puzzelstukjes nodig om een compleet plaatje te kunnen maken. Misschien past een bepaald stukje niet, maar dat betekent niet dat je het straks niet nodig hebt of goed kunt gebruiken. Zo gaat het ook met creatieve processen.

DENKRUIMTE

Niets is te gek. Dat is ook belangrijk. Nuchtere, planmatige mensen zijn een plaag voor creatievelingen. Ze komen veel te vroeg met praktische bezwaren en kostenoverwegingen. Andersom maken creatieve geesten de planmatige uitvoerders en beheerders soms knettergek. Ja, ja – we zijn aan elkaar gegeven! Eis als creatieve geest de denkruimte en -tijd op die je nodig hebt. Vraag of men de kritiek en bezwaren nog even in wil slikken – eerst kijken naar de mogelijkheden, daarna nadenken of er moeilijkheden overwonnen moeten worden. Soms blijkt een idee inderdaad niet haalbaar, dat is dan maar zo.

HOE KOM JE ER OP?

Hoe kom je er op? Die vraag krijgen originele mensen vaak te horen. Dat heeft iets te maken met een vrije geest. Als je een gedisciplineerde, planmatige denker of doener bent, dan zoek je waarschijnlijk steeds naar de efficiënte, korte route. Een creatieve geest zoekt naar het bospad, de sluiproute en de spannende steegjes. Op kruispunten komen deze zielen elkaar weer tegen. Waar zat jij met je gedachten? Ik was verdwaald in een vrolijke buurt en bleef rondhangen op de speelplaats. Daar heb ik het volgende bedacht…

Originele mensen halen hun associaties niet uit hun directe omgeving. Ze hebben een breed blikveld en kiezen bij voorkeur niet voor dat wat voor de hand liggend is. Ze maken paardensprongen en ze wandelen het liefst buiten de gebaande wegen. Dat doen sommige mensen van nature, maar je kunt het jezelf ook aanleren door iets langer en vooral veel vrijer te denken en te associëren.

INSPIRATIE UIT HET ONGERIJMDE

Laat je door het absurde en vergezochte prikkelen. Dit punt is lastig uit te leggen, maar ik ga het proberen. Soms moet je jezelf dwingen om een oplossing of creatief idee te verzinnen door gebruikmaking van een hulpmiddel. Het klinkt zot, maar het werkt vaak goed. Verzamel woorden, foto’s, voorwerpen en dwing jezelf om deze in verband te brengen met de creatieve uitdaging waar je voor staat. Het woordenboek is altijd een handig hulpmiddel en datzelfde kan gezegd worden van synoniemenlijsten. Als een bepaalde metafoor niet goed bruikbaar is, leg deze dan opzij (niet weggooien!) Bedenk of je een beter beeld kunt verzinnen dat aansprekender en origineler is. Dat is een kwestie van oefenen en uitproberen!

PUNT

Deze tekst heb ik er in één keer uitgeknald. Er zit geen strak, weloverwogen plan achter. Maar omdat ik elke dag schrijf, weet ik wel gaandeweg waar ik naartoe wil en wanneer mijn verhaal op een punt komt waar ik moet stoppen, anderen aan het denken moet zetten en om een reactie moet vragen. En dat punt is hier en nu bereikt. Kijk maar: .

3 gedachten over “Creativiteit, originaliteit en associaties – zet je fiets even tegen de muur

  1. Ik ben jaloers op je dat je zo ff een stuk schrijft. En dan ook nog grieperig zijn! Volgende maand verschijnt mijn 2de boek. Wat een bevalling! Ik heb er 2 jaar over gedaan. Jos Douma schrijft ze aan de lopende band. Het schrijven van een blog vind ik al een hele klus. Het enige wat me gemakkelijk afgaat is het schrijven van een tweet… 🙂
    Kun je niet een cursus organiseren? ‘Hoe schrijf ik blogs en boeken?’ Dan ben ik je eerste cursist! Hartelijk groet en beterschap. Jan Pool

    1. Als ik mijn eigen woorden teruglees staat het wel een beetje opschepperig: ik schrijf gemakkelijk (ik heb mijn tekst nu ook wat genuanceerd…) Het is wel waar, het schrijven gaat mij op zich gemakkelijk af en ik vind het leuk om te doen. Maar het hangt natuurlijk wel van het onderwerp af. Nu kon ik gewoon wat gedachten spuien, maar bij andere onderwerpen moet ik me ook vooraf goed inlezen en dan ben ik soms eindeloos aan het poetsen op mijn teksten.
      Het is net als met allerlei andere vaardigheden: veel doen, er plezier in hebben en je krijgt er op een bepaald moment een zekere routine in. Ik moet altijd oppassen dat ik mijn stukken niet te lang maak, want het moet ook nog een beetje te lezen zijn.
      Ik kan geen cursus geven – gezien de tijd die dat zou vergen. Maar ik wil best wat meer schrijven over het schrijfproces zelf. Maar het zal waarschijnlijk voor iedereen ook weer anders zijn.
      Waar gaat je boek over, Jan?

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s