Wat gaat er gebeuren in de Arabische wereld en wat gaan wij daarvan merken?

Het lijkt erop dat we op dit moment een overgangsfase in de geschiedenis meemaken. Misschien gaat de politieke storm in de Arabische wereld weer liggen, zoals in China gebeurde na het gewelddadig onderdrukken van de massale studentenopstand (Tiananmenplein, 1989) – maar zelf geloof ik dat de geest uit de fles is. De vraag is alleen: welke geest? En een andere vraag is: wat gaat er voor ons, in dit deel van de wereld veranderen?

Ik heb eind dit jaar een halve eeuw op de teller staan. Dat betekent dat ik een aantal grote historische gebeurtenissen bewust heb meegemaakt. De val van de Berlijnse muur met de totale ineenstorting van het communistische machtsblok in Oost-Europa (niet toevallig ook in 1989!) en de terroristische aanslagen op de Verenigde Staten op 11 september 2001 zullen de belangrijkste naoorlogse kantelmomenten blijken te zijn. Tot dusver. Want wat gaat de volksopstand in de Arabische wereld teweeg brengen?

Twitter, Facebook en Google als politieke machtsfactoren – dat is toch een interessante ontwikkeling.

Lange tijd was de internationale aandacht gericht op Israël. Nog altijd vormt dit kleine land – als democratische staat in een zee van autoritair geleide dictaturen en pseude-democratieën – een betwist gebied. Maar op dit moment is de focus verschoven naar landen als Irak, Iran, Afghanistan, Pakistan en nu dus: Tunesië en Egypte. Er is veel beroering binnen de islamitische wereld en dit keer kan men niet gemakkelijk de schuld geven aan Israël en het westen (al doet men dat desondanks natuurlijk wel). Zeker, er zijn westerse invloeden – denk daarbij vooral aan de kracht van sociale media die democratiserend en emanciperend werken en die de vrije uitwisseling van ideeën grootschalig mogelijk maken. De mensen gaan met elkaar in gesprek, informeren zich en organiseren zich. In elk autocratisch geleide staat worden de media snel aangepakt wanneer het regime de controle lijkt te verliezen, maar nu lijkt het erop dat het niet de massamedia maar de sociale media zijn die het vuur van de revolutie hebben aangestoken. Twitter, Facebook en Google als politieke machtsfactoren – dat is toch een interessante ontwikkeling.

Nu maken we mee dat mensen hun uitzichtloze positie zat zijn en – vaak zonder een uitgedachte strategie of hoge idealen in gedachten te hebben – de angst van zich afwerpen.

We zijn geneigd om vooral te kijken naar de religieuze factor in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Dat is ook een factor van belang, maar soms wordt te gemakkelijk vergeten dat moslims het onderling ook niet altijd eens zijn en dat zij elkaar in een aantal landen naar het leven staan. In Iran hebben we gezien dat er een extreem fundamentalistisch regime in dergelijke landen kan komen en we zijn bang dat het met Egypte dezelfde kant op gaat. Ik ben geen deskundige, maar ik vraag me af of dit echt het geval zal zijn. De opstand van volkeren heeft heel vaak een economische en sociale oorzaak. Religie wordt daarbij ingezet om de gemoederen op te hitsen (of tot bedaren te brengen) maar ik denk dat we nu meemaken dat volkeren in opstand komen met de moed der wanhoop.

De bevolkingsdruk is in sommige landen enorm. Steeds meer mensen, steeds meer monden te vullen, steeds meer behoefte aan onderdak, onderwijs, voedsel en gezondheidszorg. Corrupte systemen zorgen ervoor dat kansen en voorzieningen ongelijk en oneerlijk verdeeld worden en dit voedt de woede bij de mensen die hier de dupe van zijn. De druk wordt net zolang opgevoerd tot deze onhoudbaar wordt. Nu maken we mee dat mensen hun uitzichtloze positie zat zijn en – vaak zonder een uitgedachte strategie of hoge idealen in gedachten te hebben – de angst van zich afwerpen. ‘Alles beter dan dit’ lijkt het devies.

Zeker, het kan de kant op gaan van radicalisering en religieus fundamentalisme. Het is maar net wie zich in het machtsvacuüm meester van de situatie kan maken. Dat kan een fanatieke religieuze leider zijn, maar misschien zien de meeste mensen in landen als Tunesië en Egypte zelf wel in dat ze dan van de regen in de drup komen. Denk maar niet dat men onder een dergelijk regime meer welvaart en vrijheid tegemoet kan zien. De oorzaak van de opstand is – als je het mij vraagt – veel ‘aardser’ van karakter. De generatie die onder een corrupt, ondemocratisch regime is opgegroeid, wil de ketenen van zich afwerpen en toegang krijgen tot de zegeningen van de welvaart. Via tv en internet zien zij hoe mensen in westerse landen over het algemeen een aangenaam leven leiden. En net als de mensen uit de voormalige communistische oostbloklanden is men het zat om nog langer lijdzaam te hopen en te wachten op ‘betere tijden’.

Een democratische traditie kun je niet in een volk bombarderen

Dit is een bijzondere situatie. Het westen heeft na de aanslagen van 2001 met harde hand ingegrepen. Er is een dictator van het toneel verdreven, maar het is ‘ons’ niet gelukt om vrijheid en democratie van bovenaf op te leggen. Nog altijd houden we vast aan de strategie om gewapenderhand in te grijpen, maar als we over 10-20 jaar de geschiedenisboekjes lezen dan zullen we constateren dat al die offers weinig tot geen resultaat hebben gehad. Ja, misschien is in sommige gevallen voorkomen dat een dictator (lees: Saddam Hoessein) ongestraft z’n gang kon blijven gaan, maar als de westerse militairen vertrokken zijn worden deze gebieden nog steeds bestuurd door krijgsheren en criminelen. Een democratische traditie kun je niet in een volk bombarderen – militair ingrijpen kan zelfs voor een averechtse effect zorgen: alles wat uit het westen komt, inclusief mensenrechten, een rechtsstaat, individuele vrijheid, emancipatie en democratie – is verdacht in de ogen van een volk dat murw gebeukt is.

Maar nu komt het verzet van binnenuit. De mensen zijn de uitzichtloze armoede en de onderdrukking zat. In dat opzicht is er – denk ik – een vergelijking te trekken met de ineenstorting van het Oost-Europese communistische machtsblok. Natuurlijk, we hebben elkaar decennialang onder schot gehouden, en misschien is zo menig gewapend conflict voorkomen, maar uiteindelijk is het communistische systeem op de knieën gedwongen door economische factoren en door het ongeduld van de massa. De media hebben daar een rol in gespeeld, want de bevolking kon niet langer worden voorgelogen. Oost-Duitsers konden de West-Duitse televisiebeelden zien en overal kon men luisteren naar westerse radiostations.

En wat zien we nu in de Arabische wereld? Een elite heeft zich de macht en middelen toegeëigend. Enkelingen zijn puissant rijk, maar de massa leeft dagelijks van een fooi en heeft geen uitzicht op verbetering. De situatie wordt voor ‘gewone mensen’ alleen maar moeilijker doordat middelen schaarser en duurder worden bij een stijgend inwonertal. Het op slot gaan van westerse economieën voor migranten (gastarbeiders) zou nog wel eens een versterkende factor kunnen zijn. Als er geen geld meer komt uit Europa, dan wordt de situatie van Noord-Afrikanen pas echt penibel. En als dan ook nog de inkomsten uit de toeristenindustrie opdrogen heb je een scenario voor revolutie. De mensen moeten wel, ze staan met hun rug tegen de muur.

Er zal altijd een geldstroom naar de Arabische wereld toe blijven gaan – en dat betekent dat de situatie met economische middelen in de hand gehouden kan worden.

Moeten we bang zijn voor opkomend religieus fundamentalisme? Ja, natuurlijk – dat is een dreiging. Maar ik denk dat het regime in Iran ook redenen heeft om bang te zijn. Een hele nieuwe generatie is in dat land opgegroeid in de periode na de revolutie. Jongeren studeren, hebben mobiele telefoons en toegang tot internet. Zij leren snel en verlangen naar vrijheid. Als de democratische krachten in Iran moed krijgen door de ontwikkelingen in Noord-Afrika, dan kan deze tijd van opstand en (naderende) omwentelingen ook wat goeds brengen. Niet overal en niet op alle plaatsen even snel, maar misschien toch net zo fundamenteel als in Oost-Europa. Daar komt bij dat men in China en India (de nieuwe superstaten) niet zit te wachten op opkomend moslimfundamentalisme. De moslimwereld zit dan ook ingeklemd tussen oude (Europa en de VS) en nieuwe heren (China en India). Er zal altijd een geldstroom naar de Arabische wereld toe blijven gaan – en dat betekent dat de situatie met economische middelen in de hand gehouden kan worden. Geld uit Azië, Europa of de VS is niet te verwachten als de huidige opstanden niet tot meer vrijheid leiden. En toeristen laten het wel uit hun hoofd om hun yens, yuans, rupees, dollars en euro’s uit te geven in landen waar je je leven niet zeker bent. En je kunt wel op enorme olievoorraden zitten, je wilt die brandstof toch ook graag aan iemand kunnen verkopen…

Wat gaat er gebeuren in de Arabische wereld en wat gaan wij daar van merken? Ik weet het niet. Maar ik hoop dat de situatie voor ‘gewone mensen’ zal verbeteren en dat men dankzij sociale media en internet zichzelf toegang verschaft tot westerse ideeën en verworvenheden – al is dat ook niet allemaal echt heilzaam voor de mensen. Hoe dan ook, er zullen altijd radicale groepen blijven die overal in de wereld voor onrust en gevaar blijven zorgen. Dat hoort helaas bij de nieuwe wereld waarin we zijn beland. Het meest maak ik me zorgen over dat kleine stukje land dat de naam Israël draagt. Als de storm in de Arabische wereld weer is gaan liggen, gaat men misschien weer op zoek naar de gemeenschappelijke vijand. Bidden voor de vrede van Jeruzalem – dat is altijd al een goed idee geweest.

7 gedachten over “Wat gaat er gebeuren in de Arabische wereld en wat gaan wij daarvan merken?

  1. Egypt isn’t Iran, history isn’t an endless wheel on which we’re trapped, and God is merciful.

    FWIW, we Americans have never believed Israel to be the destabilizing force in the Middle East. It’s one area in which we’ve differed in opinion from Europe.

    However, the money we send to OPEC every year for oil (and our government policies that contribute to that, including cutting down on domestic exploration) have contributed vastly to the misery of the common people of the Middle East. This makes each of us in a sense complicit. Especially here in the US; we have sent Egypt billions of dollars to prop this regime up, under the principle that “the devil you know is better than the devil you don’t know.” It’s a big mistake to ever lie down with dogs—you end up getting up with fleas.

    BTW, in one additional sense this is a religious war. The democratic nations of the west may no longer be overtly Christian but they were built on Christian values. As long as the leaders of the Middle East consider their citizens to be nothing more than a human fodder, they will never escape their benighted state. May God be merciful to them; may God rescue them from the darkness.

    1. Thanks, Carol. The (limited) blessings of Google translate! 😉

      I agree with everything you say. Just one thing –
      “FWIW, we Americans have never believed Israel to be the destabilizing force in the Middle East. It’s one area in which we’ve differed in opinion from Europe.”

      I don’t think Europeans consider Israel to be a destabilizing force. It’s mere existence is a problem – not to us – but in the eyes of the Islamic countries surrounding them. Whatever policy Israel will choose, they will always have to face strong opposition or animosity because of the fact that they are Jews living in a non-Jewish environment on a disputed piece of land.
      The fact that predominantly Islamic countries are divided, undemocratic and sometimes even fighting each other keeps them from turning against Israel collectively.

  2. Goed en helder stuk, Paul.
    Eén ding ben ik niet met je eens: het communisme is niet gevallen door wapens, maar ook niet door economische redenen. Het was het gebed van tallozen 7 jaar lang overal ter wereld en in Leipzig en veel andere steden in 1989 dat uiteindelijk de Muur viel.
    Grote verschil met het communisme dat weinig “gelovigen” kende, is dat de islam wel diep in de vezels van Arabieren en vele anderen zit.
    Met jou heb ik het idee dat het hier om verzet tegen het onrecht gaat, tegen de dictatuur. Een boeiende tijd ja.

    1. Ik geloof in de kracht van gebed – dat mag wel blijken uit de laatste woorden van deze blogpost. Maar of je het ineenstorten van het communistische bolwerk 100% mag toeschrijven aan 7 jaar gebed? Eerlijk gezegd denk ik dat het zo niet werkt. De aarde is ‘bezet gebied’ en de geestelijke strijd wordt niet gevoerd met wapens of geld. Natuurlijk begint vrijwel elke verandering in de geest van mensen. “De” islam bestaat niet. Cultureel zit het inderdaad in de vezels van velen, zoals “het” christendom in het DNA van westerse mensen zit – zelfs als ze zich daar niet van bewust zijn, zelfs als ze deze gedachte verontwaardigd van zich afwerpen.
      Ik denk echter dat de rol van religie in de huidige strijd van ideeën één belangrijke factor is. Maar kijk eens naar de recente ontwikkeling van graanprijzen. Branden in Rusland, hoge inkoopprijzen voor graan in Egypte, mensen die geen geld maar wel honger hebben… zo basaal is dit in mijn ogen. Zie hier – bijvoorbeeld – en kijk naar wat er over graan geschreven wordt. En als je dan de factor ‘religie’ bij dit verhaal wilt betrekken (en dat is zeker een factor van groot belang!) dan gaan de gedachten uit naar een man die het goede advies gaf graanvoorraden aan te leggen voor magere jaren. Google eens op graanvoorraden en ontdek hoe fundamenteel dit probleem is.

  3. Goede analyse! Ik miste wel het grote belang van olie voor de regimes in het Midden-Oosten, de belangen van westerse oliemaatschappijen en het onvermijdelijke einde van de handel in olie. Straks is het gewoon op of niet meer te betalen.

    In China bijvoorbeeld wordt heel hard gewerkt aan alternatieve energie (met name door defensie) omdat de Chinezen niet afhankelijk willen zijn van andere landen en vooral omdat de milieuvervuiling gierend uit de klauwen loopt. In het westen had dit al veel eerder gekund maar de oliemaatschappijen hebben fatsoenlijk onderzoek daarnaar altijd tegengehouden.

    Een paar jaren geleden zag ik een documentaire over een auto uit de jaren ’60, een bakbeest, dat 1 op 40 liep. Maar dat vond de olie-industrie toch wat teveel / te weinig van het goede en de uitvinding werd opgekocht en opgeborgen.
    Om op je analyse terug te komen, de invloed van eerst te dure olie en een op en neer gaande markt, en daarna het langzamerhand overbodig worden van olie, zal zijn eigen dynamiek creëren.

    1. Hoi Ineke! Ik had niet het plan om alle aspecten te bespreken. Het onderwerp ‘graanvoorraad’ kwam bijvoorbeeld bij mij ook pas later op, vandaar de toevoeging in de comments. Maar je hebt natuurlijk gelijk: olie is een belangrijke factor. Al begrijp ik dat Egypte het ook van de gas- en kolenvoorraad (!) moet hebben. Van Wikipedia:

      Egypt has a developed energy market based on coal, oil, natural gas, and hydro power. Substantial coal deposits are in the northeast Sinai, and are mined at the rate of about 600,000 metric tons (590,000 LT; 660,000 ST) per year. Oil and gas are produced in the western desert regions, the Gulf of Suez, and the Nile Delta. Egypt has huge reserves of gas, estimated at 1,940 cubic kilometres (470 cu mi), and LNG is exported to many countries.

      Ik heb ook wel eens gehoord over superzuinige technieken die door de auto- en of olieindustrie van de markt gehouden zouden worden, maar heb twijfels bij het waarheidsgehalte.

      Overigens nodig ik je graag uit om om Vrijspraak een gastblog te schrijven. Dat mag over Egypte en/of het energievraagstuk gaan, maar voor andere onderwerpen sta ik ook open.

      Mail met abspoel at gmail dot com als je hier zin in (en tijd voor) hebt.

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s