Bomen reiken niet tot in de hemel, kerkmuren evenmin – maar het kruis wel (1)

De indrukken die ik begin deze week opdeed te Helvoirt, hebben inmiddels voldoende tijd gehad om een plekje te vinden in mijn hoofd en hart. Tijd voor reflectie. Ik kan niet voor anderen spreken, dus lees dit als mijn persoonlijke verslag.

LIGT HET AAN MIJ?

Ik was afgelopen dinsdag en woensdag bij de bijeenkomst rond Wij kiezen voor eenheid. De eerste retraite heb ik niet meegemaakt, heb daar zelfs kritische blogposts over geschreven, maar nu werd ik op persoonlijke titel uitgenodigd om deel te nemen aan de vervolgbijeenkomst. Ik zocht mijn oude blogposts weer op en stuitte daarbij op een reactie bij Norman Viss. In een comment daar schreef ik:

“Ik vraag me oprecht af of het nou aan mij ligt – zoveel respectabele mensen die dit manifest ondertekenen en dan ga ik in de contramine. En dat terwijl ik altijd optimistisch van aard ben en samenwerking, toenadering en verzoening toejuich! Het valt me op dat er tegenwoordig allerlei zaken in woorden moeten worden vastgelegd in manifesten en canons. Ligt het aan mij? Zelf denk ik dat het een reactie op een onzekere overgangstijd is.”

AUTHENTICITEIT, DUURZAAMHEID, TRANSPARANTIE

En? Hoe kijk ik nu tegen dit initiatief aan? Ben ik van mening veranderd? Niet op dit punt: kerkelijke leiders die een manifest van eenheid ondertekenen en naar buiten brengen kunnen beter stilletjes werken aan een toekomst waarin de beleden eenheid manifest wordt. En ja, dat doen velen van hen, maar ik weet niet of een ondertekend document wel zo’n betekenisvolle bijdrage is – al is het nog zo goed bedoeld. Op een manifest kun je schieten en de aandacht zal altijd uitgaan naar de mensen die niet ondertekenen en de woorden waarop iets af te dingen valt. We leven in een tijd waarin autoriteit niet vanzelfsprekend is en waarin weinig geloof wordt gehecht aan op schrift gestelde verklaringen. De mensen willen in praktijk zien dat we oprecht menen wat we zeggen. De eenheid moet ervaren en niet per se verwoord worden. Drie woorden zijn voor onze geloofwaardigheid van belang – passend bij de eisen van onze tijd: authenticiteit, duurzaamheid, transparantie. Doe wat je zegt, dan lieg je niet. Blijf vasthouden aan wat echt en goed is, wees open over je eigen tekortkomingen en durf eerlijke, concrete stappen te zetten. Dat dwingt respect af, dat brengt mensen werkelijk samen.

HEKEL AAN HOKJESDENKEN

Waar komt mijn sceptische houding vandaan? Pessimisme? Tegendraadsheid? Echt niet. Ik verlang oprecht naar zichtbare eenheid. Kerkmuren hebben zin: ze dragen het dak, ze bieden een zekere bescherming, ze vormen vaak een lijst voor prachtige glas-in-loodramen. Maar ze brengen ook ongewenste scheiding en verdeeldheid. Niets mis met muren – als de deuren en luiken maar geopend blijven – zoals wij onze hoofden en harten niet voor elkaar moeten sluiten.

Het maakt mij niet uit wie het initiatief neemt om tot meer eenheid te komen. Zelf ben ik opgegroeid in een zgn. ‘vrije groep’ – gevormd door teleurgestelde kerkmensen die decennia geleden de officiële kerk achter zich lieten omdat zij de persoonlijke geloofsbeleving, de eerbied voor het Woord en de werking van de Geest daar onvoldoende ervoeren. Hebben zij daar goed aan gedaan? Wie ben ik om erover te oordelen – het was een andere tijd.

Ik groeide op tussen mensen die de Bijbel aandachtig bestudeerden, oprecht het evangelie geloofden, serieus naar de wil van Jezus wilden leven in de weerbarstige praktijk van ons bestaan. Dezelfde mensen hadden (en hebben) als je het mij vraagt een wat overspannen eindtijdverwachting – voortkomend uit een hevig verlangen naar Christus, herstel en heelheid. Een vlucht naar voren, denk ik nu. In dit evangelische milieu werd (en wordt?) niet zo positief gedacht over ‘de gevestigde kerken’. Ik heb daar wellicht een tik van meegekregen, maar heb inmiddels zoveel verschillende binnen- en buitenkerkelijke gelovigen leren kennen en liefhebben dat ik nu vooral een hekel aan hokjesdenken heb gekregen. Ik vind kerkelijke verdeeldheid getuigen van kleingeestigheid en – het moet gezegd – een vorm van hoogmoed. Maar ik ben onderdeel van het probleem, want ik sta net zo goed in een bepaalde traditie en heb ongetwijfeld mijn eigen blinde vlekken. Wijs me er maar op, ik wil graag leren.

INNERLIJKE VERDEELDHEID

Ik vind het mooi dat mensen elkaar opzoeken om verdeeldheid op te heffen, eenheid te zoeken. Principieel geloof ik al dat eenheid niet een gewenst eindpunt, maar een gegeven vertrekpunt is voor christenen. Het is als bij een huwelijk: je bent in wezen één, maar je behoudt je individualiteit. De eenheid moet in de praktijk van het leven zichtbaar worden. Je moet haar ook voortdurend waarmaken en zorgvuldig bewaren. Het is net als bij een staat van vrede: deze is niet vanzelfsprekend, maar het zou wel de normale situatie moeten zijn. Soms moet je ervoor vechten.

De gebrokenheid van de schepping dragen we in ons mee. We zijn er zelf slachtoffer van, want we zijn allemaal in gebrokenheid geboren. Binnen gemeenschappen kunnen we de verdeeldheid een beetje opheffen, maar helaas doen we dat vaak door ons af te zetten tegen andere gemeenschappen ‘die het minder goed begrepen hebben’. Te vaak hoor ik in preken een verwijzing naar de leden van het Lichaam – beperkt toegepast op samenwerkende individuele leden van de desbetreffende locale geloofsgemeenschap. Dan heb je de rijke en inclusieve boodschap van het evangelie onvoldoende begrepen, vrees ik. We moeten onze geloofsgenoten (h)erkennen als zij tot andere kerken en groepen behoren, in andere plaatsen en werelddelen wonen, uit andere generaties of culturen afkomstig zijn. Aan mooie woorden alleen hebben we niets  – we moeten de eenheid van het wereldomspannende Lichaam van Christus actief belijden.

8 gedachten over “Bomen reiken niet tot in de hemel, kerkmuren evenmin – maar het kruis wel (1)

  1. Mooie tekst! En een humaan uitgangspunt. Spreekt me aan.  Voor mij persoonlijk is g*d hetgeen we in positieve betrokkenheid op elkaar tot stand kunnen brengen. Ieder van ons, zo beleef ik dat, draagt n deel van g*d in zich. In verbondenheid kunnen we die verschillende delen bij elkaar brengen tot een positieve energie. Het zijn wij, met elkaar, die die energie kunnen maken of breken. Ik zie hierin voor elk mens een taak en een verantwoordelijkheid. Tot zover mijn persoonlijke visie, met alle respect voor allen die dat weer anders zien. Uiteindelijk gaat het om het resultaat!

  2. Dag Paul,

    Ik kan bijzonder aan je waarderen dat je kiest voor authenticiteit en graag de daad bij het woord voegt. Ook bewonder ik dat je de evangelicale bevrijding van toen in vraag durft stellen door op z’n minst te verwijzen naar de andere tijd waarin deze reactie losbarstte.

    We hebben het er nog over gehad. Ik denk namelijk dat je het woord ‘eenheid’ gelijkstelt met ‘verdraagzaamheid’ en met ‘elkaar zachtmoedig benaderen’. Zou dat kunnen?

    Ik heb gaande weg geleerd dat die-zo-gewenste broederlijke omgang redelijk makkelijk is met mensen met een compatibel karakter en dat het soms helemaal niet lukt met mensen die nochtans hetzelfde geloven.

    Als we dan de eenheid bij die broederlijke omgang zoeken, zal blijken dat we ons gaan verenigen rond mensen met compatibele karakters. Hoe lang zullen we dan stilletjes en in de verborgenheid moeten werken aan dit vlekkeloze gemeenschappelijk getuigenis? Dat lijkt mij een utopie. Dat kan niet de eenheid zijn waar Jezus het over heeft.

    De eenheid, verduidelijkt Jezus, heeft te maken met “toewijding in de waarheid” (Joh 17:17), of, de investering in dat wat we samen als waarheid ontvangen hebben. Deze waarheid, deze uitstippeling van geloofswandel en geloofsverduidelijking, zal de basis van de eenheid opleveren, voor alle gemakkelijke en alle moeilijke persoonlijkheden die samen Christus willen volgen.

    Willen we ons oefenen in eenheid, dan moeten we EERST werk maken van onbetwistbare waarheid. Dan moet er misschien toch een geloofsconsensus ondertekend worden. Deze ‘tekst’ zal dan het marsbevel zijn voor alle christenen om zich te verenigen rond dezelfde Christus. Het zal de basis zijn voor een gezamenlijke en zichtbare processie. Onderweg zullen de karakters nog botsen maar de gezamenlijke route en einddoel zullen ons samenhouden.

    We moeten dus op zoek naar de waarheid en liefst op een meer realistische manier dan deze te reduceren tot de karikatuur van sola scriptura welke niets anders dan verdeeldheid en “hokjes” heeft opgeleverd. Paulus wijst ons gelukkig de richting aan wanneer hij duidelijk neerschrijft wat de pilaar en grondvesting van de waarheid is.

    Daar ligt onze uitdaging. Onmogelijk? Ik geloof dat we nog verrast zullen zijn hoe realistisch dit project zal blijken te zijn.

    “Dat allen één mogen zijn.”

    Rob

  3. Persoonlijk lees ik in Johannes 17, als Jezus tot Zijn Vader bidt voor eenheid, ook een bemoediging. Hij heeft alles in Zijn hand. En eigenlijk is die eenheid er al. Als vertrekpunt, zoals je schrijft.
    Toch ontslaat dat elke individuele christen niet van de plicht dat ook actief uit te dragen. In zijn eigen gemeente/kerk, zeker ook in zijn eigen leven, maar ook heel nadrukkelijk plaatselijk, in de samenwerking met andere kerken. In die zin moet er volgens mij ook wel degelijk bewustwording onder ‘gewone christenen’ plaatsvinden. Alleen daarom zijn deze initiatieven al goed, net als de Nationale Synode eind vorig jaar. En daarom hebben ze ook publiciteit nodig. Dat kan in de vorm van een manifest, dat kan natuurlijk ook anders.
    Daarnaast is het van belang dat christenen van verschillende kerken met elkaar leren bidden, daar leer je ontzettend veel van. En daar wordt je nederig van.
    In mijn woonplaats is er samenwerking tussen vijf van de negen kerken op het gebied van evangelisatie. Het is goed dat je elkaar daar erkent, herkent. En toch blijft het ook zo jammer dat kerken niet mee willen doen. En dat medechristenen in je eigen kerk zo moeilijk te mobiliseren zijn.
    Wat dat betreft denk ik dat kerken in het algemeen aan een ander syndroom lijden: overgeorganiseerdheid (bestaat dat woord?), waardoor er maar weinig tijd overblijft voor de echte opdracht van de kerk: ga uit en maak discipelen.

    1. Dank je, Anton. Ik las je comment pas volledig nadat ik een nieuwe blogpost geschreven en geplaatst had. Ik denk dat we het helemaal met elkaar eens zijn! Jouw laatste woorden sluiten naadloos aan bij de strekking van mijn blogpost “Buiten komen we elkaar vanzelf tegen.”

      Ik ben niet tegen een manifest. Het Micha Manifest vond ik bijvoorbeeld heel goed. Het gaat pas een beetje ‘jeuken’ als er in een postmoderne tijd naar oudere middelen gegrepen wordt. Een plechtige verklaring, een paar grote namen – dat is in deze tijd niet meer de manier om naar buiten te treden. Maar ik wil er niet lelijk over doen, begrijp me goed.

  4. Ik reageer hier maar. Het is wat lastig kiezen met 3 blogposts ;-). Helaas heb in Door de Wereld niet kunnen zien. Mijn tv provider heeft een storing. Laat ik beginnen met te zeggen dat ik het fantastisch vind dat leiders uit verschillende christelijke stromingen bij elkaar komen. Dat had natuurlijk al veel eerder moeten gebeuren. Op Twitter las ik echter dat de voorzitter van de VPE had gezegd verbaasd te zijn te ontdekken dat PKN leden en katholieken een relatie met God hebben. Als hij dat inderdaad zo gezegd heeft, vind ik dat beschamend. Mijn vraag is dan hoe weinig je over je eigen kerkmuren heen hebt gekeken. Het toont ook aan hoe ongelofelijk nodig deze ontmoetingen zijn.
    Paul stelt terecht de vraag of zo’n ontmoeting wel een doel moet hebben. Misschien moet je elkaar eerst leren kennen. Het hiervoor genoemde voorbeeld maakt dat wel duidelijk. Als je streeft naar eenheid is de volgende vraag wat je daaronder verstaat. Ik denk dat de uiterste vorm van eenheid zou zijn dat alle stromingen zich samenvoegen en als 1 (moeder?) kerk verder gaan. Ach, er moet nog wat te dromen overblijven, nietwaar? Ergens in het proces van het zoeken naar eenheid is het goed een document (met welke naam dan ook) op te stellen, waarin aangegeven wordt wat je gelooft en waarin je een bent. Een soort geloofsbelijdenis dus. (Hé, hadden we dat niet al een aantal keer gehad in de geschiedenis?) Mijn conclusie van het verhaal is dat een manifest (of hoe je het ook wil noemen) op zich goed is, maar de vraag is wel op welk moment in het proces je dat uitbrengt, en ook welke gevolgen je eraan wilt hangen.

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s