Waarheid en wijsheid. Of zijn goede bedoelingen ook wel genoeg?

Gaat t r uiteindelijk niet om wat vr mens j bent (=doet) ipv waar j j ‘wijsheid’ vandaan haalt/wat ‘waar’ is?!

Tja. Dat moet wel een twitterberichtje zijn – en dat is het dus ook. Kijk nou toch eens wat een moeite je soms moet doen om je grote vragen en gedachten bondig weer te geven. En: hoe moet ik hier nu in 140 tekens op reageren? Ik beloofde dus te antwoorden met een blogpost waarin ik wat meer bewegingsvrijheid en denkruimte tot mijn beschikking heb. De waarheid moet niet benauwd zijn en als één ding waar is, dan wel dit: simplificaties doen de gecompliceerde werkelijkheid al gauw geweld aan. Ik heb overigens wel al een eenvoudige eerste reactie op Twitter gegeven, maar daar staat niet voor niets een knipoogje bij:

De kortste filosofische reactie is: Daar heb je alleen gelijk in als die gedachte WAAR is. 😉

Laat me de ingewikkelde kwestie eens in drie subvragen herformuleren: Maakt het uit waar je in gelooft? Is het uiteindelijk niet veel belangrijker wat voor mens je bent en hoe je leeft? Doet het er toe uit welke bronnen je put? Mijn kortste antwoorden op deze vragen – als je ze op zichzelf beantwoordt – zijn deze: ja, ja, ja. Maar ik heb nog wel iets meer te zeggen.

Natuurlijk maakt het uit waarin je gelooft. Je kunt je vergissen en op het verkeerde paard wedden. De stelligheid waarmee je in iets of iemand gelooft, zegt niets over de feitelijke waarheid – hooguit over jouw kijk op de waarheid. De vraag ‘Maakt het uit waar je in gelooft?’ is niet zo letterlijk gesteld. Ik formuleer het zo omdat gevraagd werd of het ertoe doet wat ‘waar’ is. Ja, dat doet er toe, want ik wil niet geloven in iets dat ‘onwaar’ of een ‘leugen’ is. Je kunt met overtuiging in een leugen geloven, maar je zult bedrogen uitkomen.

Bizar, maar waar

De toon van de vragen bevalt me wel. Er klinkt iets in door van: het gaat er toch om dat je gewoon je best doet? Natuurlijk, je moet de keuzes in het leven maken met het licht dat jou gegeven is. Het menselijk probleem is echter dat we – dwars tegen ons welbegrepen eigenbelang, tegen ons ingebouwde geweten én tegen ons gezonde verstand in – vaak de verkeerde keuzes maken. Het is bizar, maar waar. En als je verkeerde keuzes maakt, heeft dat consequenties. Daar hoef je geen filosoof voor te zijn, dat kun je ook ontdekken als je gewoon op vakantie de verkeerde route kiest. De vraag is: kan het je worden aangerekend dat je in het leven verkeerde keuzes maakt? Ik denk het wel. Vaak zit je zelf op de blaren, soms krijg je te maken met ‘een andere partij’ die je confronteert met de gevolgen.

De in een tweet geperste gedachten zijn wel sympathiek. De woorden passen ook helemaal in onze tijd – een tijd waarin we niet meer mogen beweren dat iets absoluut ‘waar’ of ‘wijs’ is. Maar daarbij moet je m.i. een nuance aanbrengen. Wij hebben geen volkomen zicht op de waarheid, we weten niet in alle omstandigheden wat wijs is – maar daarmee is niet gezegd dat alles een beetje waar en een beetje wijs is. We moeten goed naar elkaar luisteren omdat we elkaars zicht op waarheid en wijsheid kunnen aanvullen en verbeteren. Bescheidenheid is gepast.

Waarheid heeft alles te maken met genade, goedheid en liefde

Het gaat er toch uiteindelijk om wat voor mens je bent? Ja, dat is zeker zo. Je kunt weten wat goed, juist en waar is en er desondanks niet naar handelen. Dat kan je dan zwaar aangerekend worden, want je wist beter. Je kunt kennis hebben van waarheid en er in de levenspraktijk ongenadig mee omgaan. Sommige mensen houden van ‘keiharde waarheden’, ik geloof dat waarheid alles te maken moet hebben met genade, goedheid en liefde. Ik denk bovendien dat ‘de waarheid’ nooit eenzijdig is en dat je er altijd over na moet denken hoe en wanneer je ‘waarheden’ in stelling brengt. Met andere woorden: met waarheid moet je wijs omgaan.

Als stelling geformuleerd klinkt de vraag heel verdraagzaam. Ze is bovendien goed bruikbaar als praktisch levensmotto voor mensen van goede wil: als je maar je best doet, meer kan men niet van je verwachten. Zo is het – in algemene zin. Maar er is niet alles mee gezegd. Op allerlei levensterreinen (het verkeer, de sport, de politiek, het onderwijs, de medische wereld, de rechtspraak) kom je niet weg met zo’n relativerende houding. Ja, maar agent, ik bedoelde het goed. Scheidsrechter, ik stond wel buitenspel, maar ik deed m’n uiterste best. Voorzitter, ik dacht oprecht dat dit een goed idee was. Meester, de uitkomst van mijn berekening klopt niet, maar mijn inzet is optimaal. Patiënt, de diagnose is geheel onjuist, maar ik heb werkelijk m’n best gedaan. Verdachte, je bent zonder twijfel een verschrikkelijke misdadiger maar je lacht er zo vriendelijk bij… Met andere woorden: in praktijk rekenen we allemaal met wat goed en juist is en trekken we duidelijke lijnen. Kennelijk hebben we een ingebouwd kompas waar we op koersen en waar we allemaal naar verwijzen – bewust of onbewust.

Als je maar in iets gelooft. Ja, ja.

Tenslotte: doet het ertoe uit welke bron je put? Ja, dat maakt een groot verschil. Ik put graag uit een bron van levend water en ik drink liever niet uit oliebronnen,  gifleidingen en rioolputten. Het is denkbaar dat je informatie haalt uit een leugenachtige, vervuilde, besmette bron. Sommige ‘bronnen van waarheid’ spreken elkaar volledig tegen. De waarheid kan wel meer kanten hebben, maar ze kan logischerwijs niet met zichzelf in tegenspraak zijn.

En nu nog een aardige afsluiter voor de doordenkers…

Als je het absoluut oneens met mij bent, dan heb ik daar geen enkel probleem mee. Ik kan me vergissen en ik laat me dan graag overtuigen en corrigeren. Ik beweer namelijk dat er zoiets bestaat als ‘absolute waarheid’, maar ik zeg erbij dat ik die niet in mijn broekzak heb en dat die waarheid geen simpele waarheid hoeft te zijn. Als jij dat een onjuiste manier van denken vindt, dan is dat jouw mening. Als je niet in ‘absolute waarheid’ gelooft, heb je feitelijk geen enkele mogelijkheid om een waardeoordeel uit te spreken over mijn manier van denken of redeneren. Alles is dan immers ‘even waar’ en ‘even wijs’. Je kunt mijn morele manier van denken en handelen niet meten met een liniaal die volgens jou niet bestaat.

2 gedachten over “Waarheid en wijsheid. Of zijn goede bedoelingen ook wel genoeg?

  1. Na de tweet waar niet alles in paste, nu een wat langere reactie ter aanvulling, voor de nodige nuance 🙂

    ***

    Het dragen van eigen verantwoordelijkheid: een door G*d gegeven opdracht

    Te vele eeuwen zien we al waar ‘het gelijk willen hebben over wie de waarheid in pacht heeft’ toe leidt: tot verdeeldheid, soms met extreme gevolgen. Tot op de dag van vandaag worden mensen, naar het evenbeeld van G*d geschapenen, vermoord, zogenaamd uit naam van diezelfde G*d. Maar G*d is nog nooit blij geweest met de dood van een mens: zelfs om de in de gespleten zee verdronken Egyptenaren mochten de engelen niet juichen, want dat waren ook G*d’s kinderen.
    We hebben er niets aan om te kibbelen over De Waarheid, want wij kunnen en mogen (volgens de tien geboden) ons daar toch geen verbeelding van maken.
    Wat we echter wél kunnen doen, is het ons bewust maken van onszelf, ons gedrag, onze verantwoordelijkheden. Los van de manier waarop, kan iedereen ervoor kiezen te willen leren van fouten en te streven naar harmonie met jezelf, je naasten en de wereld als geheel. En dat blijkt voor velen al een hele kluif…
    Veel godsdiensten/levenswijsheden delen in de kern een aantal vaste normen en waarden. Het zijn allemaal wegen naar harmonie. Ik heb er nog geen gezien die oproept tot dood en verderf, tot egoïsme en onverschilligheid… Veeleer is het een oproep tot compassie en liefde. Mij persoonlijk maakt het niet uit welke weg men prefereert, het is niet aan mij om te oordelen. Het lijkt me echter wel van belang dat mensen een weg kiezen die de eigen verantwoordelijkheid niet uit de weg gaat. Mijns inziens kunnen en mogen we ons nooit ergens achter verschuilen: we zullen de consequenties van ons gedrag onder ogen moeten zien, moeten leren.

    En ja, natuurlijk komt mijn mening voort uit de eigen inkleuring van wat de mij meegegeven traditie mij geleerd heeft:

    Adam en Eva en de appel
    De mens heeft sinds Genesis al een zwakte vertoond: het gemak waarmee men toegeeft aan de verleiding. De mens heeft met het toegeven aan die eerste verleiding echter ook iets gekregen: de kennis van goed en kwaad.
    De mens heeft daarmee een oeropdracht gekregen: de verantwoordelijkheid het goede te kiezen; te leren van fouten
    Ooit leerde ik van mijn vader dat ergens geschreven staat (sorry, weet niet precies waar) dat het door G*d meer gewaardeerd wordt dat je tot inkeer komt na een gemaakt fout dan dat je iets vanzelf al goed doet. Niet dat er iets mis is met het laatste. Meer als aanmoediging om te leren. Niet je schuldig voelen na een fout is relevant, maar het leren van die fout en het daadwerkelijk eraan verbinden van consequenties voor je gedrag.

    De tien geboden: opdrachten tot het nemen van verantwoordelijkheid
    Bevrijd uit slavernij dansten de mensen rond het gouden kalf. Ze hadden nog geen duidelijke richting, geen zingeving. Ze lieten zich leiden door de verleiding. De tien geboden gaven richting, door mensen te wijzen op hun verantwoordelijkheden. Die verantwoordelijkheden zijn voor ons allen. Zelfs daar, waar de opdracht niet direct op jou gericht lijkt.
    Een voorbeeld: Je ouders eren is niet alleen een opdracht aan de kinderen, het is tevens een opdracht aan de ouders: voel je als ouders de verantwoordelijkheid dat je je zó zult dienen op te stellen dat je het je kinderen niet onmogelijk maakt je te eren?!

    De mens is naar G*d’s evenbeeld geschapen.
    Alle mensen zijn uniek en er zijn vele mensen. G*d een oneindige verzameling? Wij allemaal een deeltje van G*d? Je mag er geen beeld van maken. Je kunt er geen beeld van maken. Het is ook niet nodig. Belangrijk is, dat we de gegeven opdracht serieus nemen: door te werken aan de ons gegeven verantwoordelijkheden, door positieve betrokkenheid op onszelf, elkaar en de wereld als geheel. Wij samen kunnen een grootse, positieve energie vrij maken voor de wereld.

    Elke dag probeer ik te leren, aan mezelf te werken, er te zijn voor mijn medemens, met verantwoordelijkheidsgevoel in het leven te staan, te werken aan positieve energie. En van mij zul je niet horen dat dat makkelijk is, maar dat ik dat nodig en zinvol vind moge duidelijk zijn.

  2. @Sajumar

    Dank je wel voor je mooie reactie. Ik heb wat langer gewacht met reageren omdat ik mensen graag de gelegenheid geef om een comment achter te laten voordat ik er als blogger gelijk m’n zegje over doe. Ik herken veel in wat je schrijft en waardeer en respecteer je mening.

    Als christen kom ik -zoals je wel zult verwachten- tot een paar andere “conclusies”. Ik pak 3 citaten uit jouw comment waar ik even iets over wil zeggen.

    Je schrijft: “We hebben er niets aan om te kibbelen over De Waarheid, want wij kunnen en mogen (volgens de tien geboden) ons daar toch geen verbeelding van maken.”
    Mee eens, we zullen zelf nooit een perfect beeld van de waarheid krijgen, ‘ons begrijpen is onvolkomen’. Maar ik geloof dat Jezus de Waarheid belichaamt, zoals Hij zelf ook claimde. Hij zei ook: wie Mij gezien heeft, heeft de Vader gezien. Ik kijk dus naar Hem om ‘iets’ van de waarheid te begrijpen. Dat moet ik op indirecte wijze doen (overlevering, lezen van de getuigenissen), al geloof ik ook in openbaring. God is geloof ik in staat om vandaag ons hart te raken, ons te overtuigen door zijn Geest en zijn Woord.

    “Mijns inziens kunnen en mogen we ons nooit ergens achter verschuilen: we zullen de consequenties van ons gedrag onder ogen moeten zien, moeten leren.” Daar ben ik het zeer mee eens. Er wordt te gemakkelijk schuld afgeschoven op anderen. Mensen maken zelf verkeerde keuzes (ik ook) en dan moeten we ook de consequenties aanvaarden en eerlijk onze fouten erkennen. Maar ik geloof ook in genade – daarom heet dit blog Vrijspraak 😉

    “Elke dag probeer ik te leren, aan mezelf te werken, er te zijn voor mijn medemens, met verantwoordelijkheidsgevoel in het leven te staan, te werken aan positieve energie. En van mij zul je niet horen dat dat makkelijk is, maar dat ik dat nodig en zinvol vind moge duidelijk zijn.” Dat is beschaving. Het zou al heel mooi zijn als mensen op allerlei punten hartgrondig van mening verschillen, maar van elkaar accepteren dat ze een andere kijk op de waarheid hebben. Respect voor anderen houden, ook als je een mening niet deelt of qua karakter / overtuiging met iemand botst – dat is toch wel het minste wat we van elkaar kunnen vragen. Ik geloof ook erg in ‘mensen van goede wil’. Er is veel liefde en goedheid onder mensen, ik ben zeker niet cynisch. Maar, zoals ik ook schrijf, er is ook een kant aan ons die we niet zelf onder controle kunnen krijgen, die we moeten uitleveren en waar we van verlost moeten worden. Dat geloof ik…

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s