Wat boeit het scheiden van lichaam, geest en ziel? > Gastblog Henk-Jan van der Klis

Enige tijd geleden schreef ik (Paul) op dit blog een aantal teksten naar aanleiding van het Vergeetboek van Douwe Draaisma. Deze posts zetten me weer aan het schrijven over de wereld van het denken en het dromen. Maar ook de vraag of we als mens werkelijk zijn samengesteld uit lichaam, ziel en geest hield mij bezig. Het onderscheid lichaam en geest kunnen we nog eenvoudig maken, maar waar houdt de ziel op en waar begint onze geest? En zijn onze menselijke hardware en software toch niet veel meer met elkaar verweven dan wij misschien geneigd zijn te denken?
Vandaag een gastblog van Henk-Jan van der Klis – een blogger waar ik veel respect voor heb en die nu reageert op de vraag die ik een tijdje geleden hier aan de orde stelde: Zijn wij geestig of zielig? Allebei misschien?

GASTBLOG HENK-JAN VAN DER KLIS

WAT BOEIT HET SCHEIDEN VAN LICHAAM, GEEST EN ZIEL?

Een bioloog zal de mens definiëren in ‘zijn’ begrippenkader. Volgens een chemicus is de mens een verzameling (complexe) chemische processen, een techneut ziet ons als machine.

Geest, ziel en lichaam

Douwe Draaisma heeft in zijn Vergeetboek een groot aantal analogieën verzameld over de mens, het geheugen en de werking van hersenen in het algemeen die in de loop der tijd evolueren. Jeroen Geurts probeerde in Over de kop uit te leggen hoe bewustwording werkt. Vragen over persoonlijkheid, bewustzijn, zelfbeeld, zielsleven, geestelijk leven, natuurlijk en bovennatuurlijk, boeien de mens sinds zijn schepping of evolutie, al naar gelang je overtuiging. Waar past je gevoel? Moet je zoals Boele Ytsma chakra’s als denkraam hanteren om de verschillende omgang met lichaam en (ja, wat?) te duiden?  Paul Abspoel knipoogde onlangs op zijn blog: zijn we geestig of zielig? Hebben we een ziel en een geest? Het bracht me terug bij een studie over geest, ziel en lichaam die ik in de 2e helft jaren ’90 als jeugdleider heb gegeven. Niet om onverdund weer uit te serveren, maar om na te zien, te herijken en te illustreren aan de hand van vragen en ideeën waar ik nu mee rondloop.

In wezen geschapen

De mens is volgens Genesis 2 geschapen als een levende ziel, een wezen, en kreeg bij zijn schepping een lichaam gevormd uit stof en de adem van God. “Toen maakte God, de HEER, de mens. Hij vormde hem uit stof, uit aarde, en blies hem levensadem in de neus. Zo werd de mens een levend wezen.” Over het lichaam leert de Bijbel 7 belangrijke lessen:

  1. sterfelijkheid (Genesis 3:19Genesis 18:27Psalm 104:29)
  2. gemaakt uit stof, maar door God tot wezen ‘opgewaardeerd’ (Psalm 139:14-16)
  3. tijdelijke tent voor werkelijke persoon (2 Petrus 1:142 Corinthiërs 5:1)
  4. na de opstanding krijgen we een nieuw lichaam, dat echter wel verband houdt met het huidige lichaam (1 Corinthiërs 15:44a en 531 Corinthiërs 15:501 Thessalonicenzen 4:16b,Lucas 24:39)
  5. tempel van de Heilige Geest (1 Corinthiërs 6:19)
  6. genezing mogelijk dankzij Jezus Christus (Jacobus 5:14)
  7. beelddrager van Adam, maar ook van God (1 Corinthiërs 15:45-49)

De immateriële kant

Het immateriële element van de mens drukt de Bijbel uit met diverse woorden als leven, ziel, geest, verstand, hart, kracht, zelf en wil. De meest gebruikte woorden voor het immateriële zelf zijn ‘ziel’ (nefesjin in het Hebreeuws en  psyche in het Grieks) en ‘geest’ ( ruach in het Hebreeuws en  pneuma in het Grieks). Alle 4 grondwoorden beteken in de basis ‘adem’ of ‘wind’, lekker ongrijpbaar dus. Als je dat niet meeneemt in je theologische constructies, kun je snel in onjuiste conclusies belanden als:

  • alle levende schepsels hebben een ziel, maar alleen de mens een geest. Nee, de Bijbel kent in Prediker 3:21Psalm 104:25-30 en Genesis 2:7 de dieren zowel een ziel als een geest toe. Onderscheid tussen mens en andere schepsels is op dit punt niet kwantitatief, maar kwalitatief.
  • de niet-verloste mens heeft alleen een lichaam en ziel, de geest wordt bij de wedergeboorte geschonken. Nee, want de menselijke geest en de Heilige Geest zijn sterk verschillend.
  • De ‘ziel’ is het menselijke (gevoel, vlees, wil, verstand, emoties), de ‘geest’ het goddelijke element. Nee, want in de hemel verkeren zowel zielen als geesten van mensen, volgens Openbaring 6:9 en Hebreeën 12:23. Ook van God de Vader en Jezus Christus, Zijn Zoon, wordt gezegd dat zij een ‘ziel’ en ‘geest’ hebben (Mattheüs 12:18, Jesaja 42:1 en Lucas 23:46)

Eenheid, geen essentiële verschillen

Over de samenstelling van de mens bestaan traditioneel twee opvattingen:

De mens vormt echter een eenheid (Romeinen 8:23 en Marcus 12:30). In de Bijbel worden wel verschillende woorden gebruikt, zoals voor meer begrippen, maar niet scherp onderscheiden. Laat de mens de eenheid, zoals God die bedoeld heeft, niet scheiden, de huwelijksband parafraserend.

Aankomst en vertrek

Hoewel hierboven al wat teksten zijn genoemd over dood, opstanding uit de dood en ons eeuwige verblijf bij God, onze Schepper, is het niettemin zeer boeiend na te denken over wie en wat er nu geboren wordt en sterft. Vooraan beginnen: wanneer ben je een mens? Als je gelooft dat voortplanting een puur biologisch/chemisch proces is, ligt (in elk geval de kiem voor) ons totale mens-zijn bij de bevruchting van eicel door zaad en zou je, als je om mensen geeft, vanaf dit prille begin het leven moeten beschermen. Dan is abortus of een andere vorm van actief ingrijpen in het ontstane leven een ‘misdaad tegen de menselijkheid’. Anderzijds zouden biologische afstotingsmechanismen of zelfbescherming dan ook ongereguleerd moeten kunnen werken. Door het moederlichaam zelf geïnitieerde miskramen, het voor- of vroegtijdig overlijden van kinderen ‘horen er dan bij’.

Ben je aanhanger van het creationisme, stel je dat God de Schepper van elk individueel mens is. Psalm 139 is hier een favoriete basis voor. Dat Hij, uitgezonderd één maagdelijke ontvangenis, de creatie van Jezus Christus in Maria, zonder dat er lichamelijke omgang met Jozef aan te pas was geweest, de geslachtsgemeenschap tussen man en vrouw hiervoor benut, roept toch vragen op. Want als God goed en volmaakt is, waarom zijn er dan miskramen, lichamelijke en geestelijke handicaps en creëert hij zondige mensen die niet eens naar Hem op zoek gaan? Psalm 139 wordt dan geen lofzang, maar een grond voor verwijdering en afscheid van God.

Voor pre-existentie, onderdeel van de reïncarnatieleer die bijvoorbeeld hindoes aanhangen, vind ik in de Bijbel géén onderbouwing. Ook die overtuigingen leveren veel vragen en twijfels, aangezien je als mens behoorlijk kunt ingrijpen in het ontstaan, einde en verdere verloop van het leven.

Heel ons lichaam, ziel en geest bewaren tot het eind

In de al aangehaalde brief Romeinen lezen we (levensmoe) ernaar te verlangen verlost te worden uit het aardse bestaan, de aardse tent waarin we wonen (lichaam) af te leggen en onze intrek te nemen bij God. Jezus Christus had na zijn opstanding nog steeds een lichaam, herkenbaar voor zijn vrienden, zelfs de twijfelende Thomas. Het lichaam is dood zonder ziel (Jacobus 2:26). We worden echter opgeroepen niet alleen voor ons lichaam te zorgen, maar ons totale mens-zijn te bewaren: “Moge de God van de vrede zelf uw leven in alle opzichten heiligen, en mogen heel uw geest, ziel en lichaam zuiver bewaard zijn bij de komst van onze Heer Jezus Christus.” (1 Thessalonicenzen 5:23). En schiet je daarbij – net als ik – tekort, dan is Filippenzen 3:21 een mooie belofte om mee af te sluiten: “Met de kracht waarmee hij in staat is alles aan zich te onderwerpen, zal hij ons armzalig lichaam gelijkmaken aan zijn verheerlijkt lichaam.”

Een gedachte over “Wat boeit het scheiden van lichaam, geest en ziel? > Gastblog Henk-Jan van der Klis

  1. Interessante post. er is zojuist een boekje van mij verschenen bij Merweboek over dit onderwerp: Levensadem (creatieve gedachten over de menswording). Het weefproces uit Psalm 139 van binnenuit bekeken…

Zeg iets terug op Vrijspraak

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s