Zo onvoorstelbaar dat je het wilt zien > gastblog Lydia Vroegindeweij

Een tijdje geleden hoorde ik van Lydia Vroegindeweij over haar betrokkenheid bij de website Crisiswerkplaats.nl Juist in crisissituaties kunnen sociale media goede diensten bewijzen om mensen te informeren. Ook kan door officiële instanties en hulpverleners soms nuttig gebruik gemaakt worden van de ogen en oren en de collectieve kennis en kunde van het publiek. Er zit echter altijd een ongemakkelijk aspect aan crises en de belangstelling / betrokkenheid van omstanders en toeschouwers. Er is immers al gauw sprake van sensatiezucht of – in extremere vormen – een soort ramptoerisme. Hoe moet je hiermee omgaan? Moeten we inderdaad allemaal doorlopen en ons ‘met onze eigen zaken bemoeien’ of zitten er positieve kanten aan de belangstelling van publiek en media voor rampen en crises?

ZO ONVOORSTELBAAR DAT JE HET WILT ZIEN

Lydia Vroegindeweij: En weer gaat er een dag voorbij waarop we aan twitter gekluisterd zijn wegens een grote crisis. Natuurlijk doe je tussendoor ook wel andere dingen, maar toch wil je telkens even checken hoe het er aan toegaat bij die crisis. Het woord ‘nieuwsgierig’ in optima forma. Ben je dan een ramptoerist of gaat het om iets anders?

Tussen feiten en emoties

Het vreselijke drama in Noorwegen levert steeds meer informatie op. Na de enorme bomaanslag in Oslo bleek er nog een gruwelijk drama te volgen op het kampeereiland. We lezen teksten (ooggetuigeverslagen) en zien beelden (foto’s en filmpjes) die je eigenlijk niet wilt zien. Het maakt je zo treurig. Wat gebeurt hier voor vreselijks? Wat is dit voor wereld? Het maakt je boos. Hoe kan zoiets gebeuren?
Het nuchtere feit is in een paar zinnen te melden: “Een 32-jarige Noor is door de politie gearresteerd op het eiland Utøya. De man was als politieagent verkleed. Hij zou de dader zijn van het bloedbad op het eiland waarbij zeker 80 jongeren zijn gedood.”
De emotionele kant van zo’n vreselijke daad vergt meer denkkracht. Maar denken doe je met je verstand en dat schiet hier tekort. Het gevoel neemt het over, maar waar brengt dat je? Waar moet je dit plaatsen in je eigen systeem van waarden en normen? De bekende dichtregels van Bert Schierbeek komen naar boven. Plaatsvervangend burgemeester Bas Eenhoorn citeerde die bij de herdenking van de slachtoffers van de schietpartij in Alphen aan den Rijn. ‘Het is veel erger dan je denkt. Als je denkt, is het nog erger’. Dat geldt ook in dit geval weer. Als je er echt over na gaat denken wat er is gebeurd, en vooral hoe mensen hierdoor zijn getroffen is het drama zo oneindig veel groter dan de feitelijke omschrijving doet vermoeden.

Ik wil het weten, ik wil het zien. Maar waarom is dat?

Elke snipper nieuws ga ik toch weer even bekijken. Misschien zit er iets tussen waardoor ik het gebeurde kan ‘pakken’ met het verstand. Iets waardoor het beeld completer wordt. Waardoor ik kan begrijpen hoe dit heeft kunnen gebeuren. Het is immers geen natuurramp, zoals een storm, een aardbeving, een overstroming of grote droogte. Een natuurramp kan hartverscheurend leed veroorzaken. En vaak valt er wel iets te zeggen over de beschermingsmaatregelen die mensen daartegen hadden moeten nemen. Maar in zekere zin overkomt het ons en is er niet echt directe schuld. Dit drama is anders, het is een zogeheten ‘man-made-disaster’. En dat maakt dat ik het beter wil kunnen snappen. We leven immers tussen allerlei mensen en met elkaar in onze open samenleving. Gestoorde mensen die zulke vreselijke dingen doen, leven gewoon tussen ons in. Het kan je buurman zijn, zo’n gewone vent, maar wel met hele foute plannen in zijn hoofd. Dat maakt angstig en ook boos. Hoe hadden we dit kunnen voorkomen? ‘Hadden’ is een verdrietig woord, las ik ooit in een kinderboek. Je gebruikt het meestal in een zin met spijt dat iets voorbij is of niet gelukt is.
En dat verklaart voor mij de ‘nieuwsgierigheid’. Hoe herken je op tijd signalen, symptomen bij mensen die in hun hoofd zo ernstig aan het ontsporen zijn? Had de omgeving iets kunnen weten, voorvoelen? Helpt de informatie mij iets verder om dat te kunnen begrijpen? Waarschijnlijk niet, maar ik zou zo graag willen dat ik het kon. Omdat het zoveel ellende had kunnen voorkomen… Maar ‘hadden’ is een verdrietig woord.

Second best: zorgvuldige crisiscommunicatie

Als voorkomen van leed door de gebeurtenis niet goed mogelijk is, moeten we ons maar vastklampen aan de kans die er wel is: het voorkomen van leed tijdens en na de gebeurtenis. Allereerst zijn er natuurlijk de hulpverleners ter plekke. De hulpverleners die hun best doen om te redden wat ze kunnen. Zij moeten hun werk ongehinderd kunnen doen en alles kunnen inzetten om de getroffenen te helpen. Als goede informatie helpt om pottenkijkers op afstand te houden is dat een prima virtueel afzetlint, maar wel in de juiste mate en zonder stemmingmakerij. En dan zijn er al die omstanders die ongewild getuige waren en die meteen in actie kwamen om te helpen. Ze worden als helden gezien tegenover het monster, dat de dader wel moet zijn. En hier komt de kwaliteit van de (crisis)communicatie in beeld. Hoe wordt er omgegaan met al het nieuws over daders, slachtoffers, getroffenen, helden? Door journalisten, door burgers, door alle ooggetuigen van de gebeurtenissen. En ooggetuigen zijn er genoeg, live en in de diverse media. Aangevuld met experts voor al dan niet verstandige duiding. De professionals die het nieuws verslaan weten zich bovendien omringd door een grote schare aan burgerjournalisten die ook hun zegje doen. En door consumenten van dat nieuws die er soms hun eigen redactionele stunts mee uithalen in duiding, stemmingmakerij en (te snelle) conclusies. De druk is groot om als eerste weer een volgende nieuwssnipper te verspreiden. Het publiek wacht hongerig en wil het allemaal weten. Dat is op zich niet vreemd. Er is echter een groep mensen die na de gebeurtenis echt de allerhoogste prioriteit moet krijgen: de getroffenen. Dat zijn de gewonden, de naasten en de nabestaanden van de omgekomenen. Maar ook de hulpverleners en anderen die een gebeurtenis hebben meegemaakt die ze voor altijd zal bijblijven. Elke keuze die in de crisiscommunicatie wordt gemaakt moet zorgvuldig gewogen worden met hun belangen als belangrijkste maatstaf: wordt het leed voor hen niet onnodig vergroot? De gebeurtenis is niet ongedaan te maken, een goede of foute communicatiestrategie is wel een keuze. Die kan het verschil maken tussen een normale verwerking of een ernstig trauma. De professionals in de crisiscommunicatie kunnen daarbij een spilfunctie vervullen, mits ze hun vak verstaan. Het gaat niet om reputaties of juridische steekspelletjes, het gaat om mensen. Om ernstig gedupeerde getroffenen die alle zorg en empathie verdienen. Zij hebben er niet om gevraagd om in het middelpunt van de belangstelling te staan en daarom verdienen ze alle zorgvuldigheid van de communicatiewerkers (professionals en amateurs!). Het leed is al zo onvoorstelbaar en dat vraagt alles van de getroffenen. Maak het niet onnodig erger door blunders te begaan in de communicatie.

Ik zag een foto met veel fotografen met camera’s en grote lenzen in beeld. Dat voorspelde niet veel goeds. Gelukkig volgde deze tweet van NOS-verslaggever Jeroen Wollaars: “Aangeslagen ouders, praten niet met pers. Journalisten respecteren dat, storten zich er niet op.” Zo hoort het.

Zie voor genoemde foto en voor meer informatie: crisiswerkplaats.nl

2 gedachten over “Zo onvoorstelbaar dat je het wilt zien > gastblog Lydia Vroegindeweij

  1. Dit raakt mensen tot diep in hun binneste..ik denk dat dit iets opgang brengt dat niet zo maar te stoppen is.Als er iets gebeurt zal ik ook altijd even gaan kijken ,is er geen hulp nodig dan verdwijn ik maar ga wel op zoek naar informatie.Ik vind dit geen ramptoerisme.
    het is de pers die er dat van maakt.En ik denk dat in een kleine gemeenschap als Noorwegen de mensen nog meer aan elkaar hangen dan hier.Iedereen kent wel iemand die iemand verloren is maar vooral het ongeloof aan zoveel geweld laat niemand onberoerd..Het kan overal gebeuren..Ik begrijp het niet!

  2. Lydia, ik was nog benieuwd naar wat je een tijd geleden zei over het kijken naar een ongeluk. Dat was voor mij een eye-opener: mensen kijken ook om ervan te leren – (onbewust) uit overlevingsdrang… Als je daar nog iets meer over kwijt wilt…

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s