Tinkers van Paul Harding > We zijn allemaal deel van een groot verhaal

Voor mijn reis naar Ethiopië schafte ik wat boeken aan. Je weet maar nooit hoeveel tijd je in het vliegtuig, op het vliegveld of in je hotelkamer moet verdrijven. Maar dat viel mee – of tegen, zo je wilt. Ik heb veel indrukken vastgelegd in woord en beeld, maar tijd om een boek te lezen heb ik in Addis niet gehad. Maar nu, in de vakantietijd, lukt het me wel om wat te lezen. Zeker nu het regelmatig grijs en nat is: ideaal leesweer.

Eerder schreef ik hier over Making History van Stephen Fry, nu deel ik graag een andere leeservaring. Tinkers is een met de Pulitzerprijs voor fictie bekroonde roman. De schrijver is Paul Harding en zijn boek is bij Querido in het Nederlands verschenen als Kwikzilver. Ik weet hoe lastig het is om een passende, pakkende titel te vinden – zeker bij een vertaald werk – maar ik kan me wel voorstellen dat er voor deze Nederlandse titel gekozen is. In het Engels is een tinker een soort marskramer, een reizende handelsman die zijn metalen waren (huishoudelijke spullen) deur aan deur probeert te slijten. Maar het woord heeft ook de betekenis van ‘knoeier’ of ‘prutser’ – als ik het goed aanvoel. Maar van pruts- of knoeiwerk is hier zeker geen sprake, wel van een klein meesterwerk dat zeker je aandacht verdient.
Aftellen

Het boek begint met de beschrijving van het sterfbed van George Washington Crosby. Vanaf bladzijde 1 is het aftellen geblazen, want je krijgt met tussenpozen te horen hoe ver deze stervende van zijn laatste ademhaling verwijderd is. Dat lijkt geen opwekkend verhaal, maar deze countdown werkt goed binnen de structuur van deze roman. Je weet dat het leven van elke sterveling eindig is, al wil je daar liever niet over nadenken. De roman Tinkers laat je als lezer wel stilstaan bij dit meest basale feit van het leven: de eindigheid van ons bestaan, de klok die steeds meer uren weg tikt en die op een bepaald moment laat weten dat je laatste uur geslagen is. Naargeestig? In het geheel niet.

George Washington Crosby ligt in een bed in een kamer en die kamer bevindt zich in het huis dat hij met eigen handen gebouwd heeft. Er zijn, zo blijkt al lezend, nog tal van dingen die hij ‘af’ had willen maken, maar daar is het niet van gekomen. Je gaat mee in de warrige gedachtestroom van de hoofdpersoon en je krijgt, al verder lezend, steeds meer zicht op zijn voorgeschiedenis en op het levensverhaal van zijn vader, Howard, de man die met een door een os voortgetrokken wagen zijn waren probeerde te verkopen. Ik lees op de site van Querido dat hij een ketellapper was – dat zal dus wel de juiste vertaling van ‘tinker’ zijn.

Vooruitgang en beweging

Je moet aan de hand van de hallucinaties en herinneringen zelf een beetje het verhaal in je hoofd reconstrueren, maar het lukt Harding om je als lezer van het begin tot het eind te boeien. Zijn taal is prachtig en zeer beeldend – je snapt waarom de fijnproevers dit werk bekroond hebben. Maar het boek is vooral ook interessant omdat je voortdurend het gevoel hebt dat je in dit leven vooral naar de buitenkant van het verhaal kijkt, naar de wijzers van de klok, naar de slinger en de gewichten. Misschien kijk je soms ook een moment wat dieper – daar waar het raadselachtige raderwerk binnenin de klok zorgt voor vooruitgang en beweging.

Die laatste beelden, van tikkende uurwerken en luidende klokken, passen bij het werk van zoon George – de man op zijn sterfbed – die ook een soort ‘tinker’ was, net als zijn vader, evenwel niet met potten en pannen maar met klokken en pendules. Je vraagt je tijdens het lezen af waar de grote Klokkenmaker zich in dit verhaal verborgen houdt, of het Hem iets kan schelen wat ons hier op aarde als stervelingen overkomt. En Hij is ook aanwezig in dit boek, maar dan vooral uit de overlevering die nog een generatie verder teruggaat, van George naar zijn vader Howard en uiteindelijk naar diens vader die dominee was en die – in een staat van geestelijke verwarring en tot ongenoegen van de kerkgangers – steeds vager en vreemder over God ging preken. Je ziet in de levens van de drie mannen het verval pijnlijk beschreven worden, niet zozeer het lichamelijke verval, als wel de geestelijke teloorgang. Dat alles roept heel veel vragen op – vragen die niet allemaal in dit boek beantwoord worden, maar daar zijn literaire romans ook niet voor geschreven. In ieder geval is dit een werk waar je diep over kunt nadenken en lang over kunt praten.

Zinnen die blijven hangen

Ik pak een citaat uit dit boek waar ik, zoals ik gewend ben, wat potloodstreepjes bij geplaatst heb omdat de zinnen bij mij blijven hangen en ‘na blijven sudderen’. Mocht je het boek ook gelezen hebben, laat dan in een comment weten wat je ervan vond (je mag het boek ook van me lenen – maar niet allemaal tegelijk!) Hier komt het beloofde citaat:

Your cold mornings are filled with the heartache about the fact that although we are not at ease in this world, it is all we have, that it is ours but that it is full of strife, so that all we can call our own is strife; but even that is better than nothing at all, isn’t it? And as you split frost-laced wood with numb hands, rejoice that your uncertainty is God’s will and His grace toward you and that that is beautiful, and part of a greater certainty, as your own father always said in his sermons to you at home. And as the ax bites into the wood, be comforted in the fact that the ache in your heart and the confusion in your soul means that you are still alive, still human, and still open to the beauty of the world, even though you have done nothing to deserve it. And when you resent the ache in your heart, remember: You will be dead and buried soon enough.

Een gedachte over “Tinkers van Paul Harding > We zijn allemaal deel van een groot verhaal

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s