Genderdysforie – niet blij met je mannen- of vrouwenlichaam… (of zelfs: doodongelukkig)

Hoe kom ik er ineens op om over een lastig onderwerp als ‘genderdysforie’ te schrijven? Het heeft te  maken met mijn nieuwsgierigheid en met mijn neiging om ‘alles te willen snappen’. Een onhebbelijkheid, want het leven zit vol onoplosbare mysteries en het is niet noodzakelijk dat ik over elk onderwerp een mening heb. Het is niet alleen niet noodzakelijk, het is ook onmogelijk – veel onderwerpen zijn gewoon te complex voor mijn brein en je kunt niet alles weten. Maar, zoals een van onze auteurs in een nieuw te verschijnen boek prachtig formuleert: Het leven wacht niet tot wij onze gedachten op orde hebben*. Soms word je met een bepaalde situatie geconfronteerd, een kwestie waar je niet om gevraagd hebt, een gevoelige zaak waar je niet zomaar omheen kan. Ik koers in dergelijke omstandigheden vooral op mijn gevoel. Ik moest bijvoorbeeld eerst opzoeken wat genderdysforie is. Als jij hiermee te maken hebt, dan leg ik al mijn opvattingen aan de kant en luister ik graag eerst aandachtig naar je verhaal. Ik kan je probleem niet oplossen, maar ik wil jou en je levensvragen niet negeren. Als dat kan wil ik graag een stukje met je meelopen, als een wandelaar die ook maar eenvoudig onderweg is.

Complexe wezens

CV-Koers heeft in het meest recente nummer ruim aandacht gegeven aan het onderwerp ‘mannen die zich vrouw voelen of andersom’. Iemand vroeg mij of ik dit artikel gelezen had en wat ik ervan vond. Daar begin ik dan eerst maar mee: ik vind het goed dat er in een christelijk opinieblad op een genuanceerde manier aandacht gegeven wordt aan dit gevoelige en ingewikkelde onderwerp. Het christelijke karakter van dit blad is van belang, want het wordt er niet eenvoudiger op als je vanuit een religieuze levensovertuiging naar het onderwerp genderdysforie kijkt. Heeft God zich vergist? Is er misschien sprake van zonde? Al dat soort complicerende vragen dienen zich ook nog eens aan en dat zijn de momenten dat ik mijn geloof niet als een zegen ervaar. Was het leven maar eenvoudiger, denk ik dan. Maar het leven is niet simpel en mensen zijn bijzonder complex. Kijk om je heen en je ziet dat elk mens uniek is. Mannen lijken wat meer op mannen en vrouwen meer op vrouwen, maar ik zie ook vrouwelijke mannen en mannelijke vrouwen. Ik hoef er geen mening over te hebben, het is ‘a fact of life’. Wat ik in ieder geval niet wil doen, en hier grijp ik ook terug op de waarden van mijn geloof, is mensen beoordelen op uiterlijke kenmerken en verschillen.

Gewenste mensen

Ik geloof dat God wil dat wij bestaan. We zijn dus allemaal ‘gewenste mensen’, zelfs als onze ouders daar anders over denken of dachten. Ook geloof ik dat het ten diepste gaat om onze persoonlijkheid, ons wezen – en dat ons lichaam een ‘tijdelijke verpakking’ is (excuseer voor de wat platte formulering, lichamen zijn prachtig, maar per definitie gaan ze maar een aards leven lang mee). In de tijd van ons aardse bestaan hebben we met allerlei onvolkomenheden te maken. We hebben pijn en verdriet, soms door eigen toedoen, soms door anderen, vaak ‘gewoon omdat de dingen nu eenmaal zo gaan’. Het is m.i. verstandig om dit gegeven als feit te accepteren. Sommige dingen in het leven zijn stuk of gaan stuk. Het lukt ons wel eens om daar iets aan te doen – we kunnen opereren, repareren, restaureren – maar feitelijk is het onze ervaring dat alles door de tand des tijds veroudert en vergaat. Dat geldt voor de ontwikkeling binnen een enkel mensenleven, maar kennelijk gaat er ook in de loop van onze biologische ontwikkeling wel eens iets mis. We moeten de feiten onder ogen zien. Ik wil daarbij heel terughoudend zijn met het etiket ‘zonde’. In dit woord klinkt al direct een veroordeling en dat is in veel gevallen ongepast. Liever spreek ik van ‘gebrokenheid’ – in dit woord klinkt niet per definitie schuld door. Je zit soms gewoon met de brokken van een schepping die niet volmaakt is.

Maakbaarheid

Ondertussen zijn we door de (medische) wetenschap en een soort vooruitgangsgeloof gaan denken dat we in een maakbare wereld leven. Ik geloof daar persoonlijk niet zo in. We kunnen veel omstandigheden beïnvloeden en verbeteren, we kunnen noodverbanden leggen, correcties uitvoeren – maar het feit blijft dat dit een ‘gebroken schepping’ is. We lijden daar allemaal onder, maar we zijn er ook allemaal debet aan. We zijn mensen en mensen maken fouten. We kiezen niet per definitie voor het goede en doen daardoor ook kwaad aan onszelf en aan onze omgeving. Soms is de keuze tussen goed en kwaad glashelder, maar vaak is het kiezen tussen twee kwaden. Als je leeft, maak je fouten. Niet zelden worden de fouten gemaakt door een te snel, te gemakkelijk oordeel. We zien of horen iemand en hebben direct al onze mening klaar. Christenen zouden daar, geïnspireerd door Jezus, terughoudend mee moeten zijn, maar helaas is dat niet de praktijk. Al heel snel worden mensen in een hokje gestopt en de verleiding is kennelijk groot om overal een ‘moreel oordeel’ over uit te spreken. Daarmee worden veel mensen pijnlijk geraakt en door oordelen en vooroordelen maken we de weg voor onze medemensen soms alleen maar zwaarder. Dat spijt mij zeer en ik wil er niet aan meedoen.

Deal with it

Als gelovige is er één woord dat mij troost en hoop geeft. Dit woord is het antwoord op gebrokenheid en het heet GENADE. Genade wil niet zeggen dat alles wat krom is ogenblikkelijk recht wordt. Genade betekent evenmin dat alles wat fout is plotseling goed wordt. Genade heeft te maken met acceptatie, een vorm van berusting. Je kunt genadig voor jezelf zijn en met bepaalde tekortkomingen leren leven. Dit is wie ik ben, deal with it. Je kunt misschien bepaalde nare trekjes kwijtraken door er aan te werken, maar je blijft toch altijd de persoon die je bent. Ik denk dat we genadig voor onszelf en voor anderen moeten zijn. Als je voor een keuze komt te staan, handel dan bovenal uit liefde. Wanneer je voor een dilemma wordt gesteld, wanneer je moet kiezen tussen je hoofd en je hart, laat je hart dan de doorslag geven. Het is geen waterdichte formule, maar ik geloof dat dit voor je leven een goed advies is. Soms kun je niet alle rationele argumenten op orde krijgen. Je kunt piekeren tot je een ons weegt, maar verstandelijk kom je er niet uit. Dat zijn de omstandigheden waarbinnen ik op mijn gevoel zou koersen – al weet ik dat dit risico’s met zich meebrengt.

Vanuit liefde en genade

Hoe pakt dit uit rond dit onderwerp? Ik wil niet strikt rationeel kijken naar het onderwerp ‘genderdysforie’. Ik wil wel voldoende kennis opdoen om er iets verstandigs over te kunnen zeggen, maar uiteindelijk gaat het om mensen met gevoelens en kies ik ervoor om vanuit liefde en genade te kijken. Naar mezelf en naar anderen. Persoonlijk heb ik niet te maken met een strijd tussen mijn gevoel en mijn geslacht – ik voel me prima als man in een mannenlijf. Maar het is niet mijn verdienste dat ik in het juiste lichaam geboren ben. Het geeft mij niet het recht om een moreel oordeel uit te spreken over anderen. En als ik medemensen – die op dit punt wel een pijnlijke strijd te voeren hebben – een welgemeend advies mag geven, dan is dat dit: accepteer jezelf en weet dat je – met alle gebrokenheid die bij ons mens-zijn hoort – een geliefd en gewenst schepsel bent. Dat geloof ik vast.

Innerlijke balans

Misschien is het jouw lot dat je je leven lang een strijd te voeren hebt tussen wie je feitelijk bent en hoe je je ten diepste voelt. Zelfs als je een fysieke operatie ondergaat, is het de vraag of je dan een innerlijke balans hebt gevonden. Dat is een van de dingen die me opviel toen ik naar de uitzending van De wereld draait door keek en het verhaal van Valentijn hoorde. Je zou die uitzending even terug moeten zien als je in dit onderwerp geïnteresseerd bent. Kijk dan ook naar de documentaire die ik als link heb opgenomen onderin mijn blogpost van 14 januari 2012. Valentijn heeft zich laten opereren en leeft nu als vrouw in een vrouwenlichaam. Maar dat bleek toch niet de ‘totaaloplossing’ waar zij op gehoopt had. Ik meen uit haar reactie op te maken dat ze een soort ‘verdeeldheid’ bij zichzelf blijft ervaren, ook na de operatie. Waarschijnlijk hebben we geen keuze dan dat te accepteren – dat is belangrijk wanneer je op zoek bent naar levensgeluk. Zoals je ook allerlei lichaamskenmerken (je lengte, de omvang van je heupen, je bouw…) moet aanvaarden, zul je vrede moeten zien te krijgen met het lijf waarmee je geboren bent. Geniet ervan en wees er zuinig op, ook als het niet het lijf is dat je voor jezelf gewenst zou hebben. Wees liefdevol en genadig voor jezelf, wees liefdevol en genadig voor anderen. Begrijp ook dat dit een onderwerp is waar mensen met ongemak, aarzelingen en onkunde op reageren. Ja, het leven is complex. Maar ook erg mooi, als je het mij vraagt.

Opereren?

Is het goed, verstandig of wenselijk om een geslachtsveranderende operatie te ondergaan wanneer je ‘in het verkeerde lijf geboren’ bent? Dat lijkt me een zeer persoonlijke beslissing. Op basis van wat ik nu gelezen, gehoord en gezien heb, zou ik zeggen dat dit een beslissing is die je heel weloverwogen moet nemen. Je moet ‘m zelf nemen, anderen kunnen je alleen adviseren en in je keuze bijstaan. Bij Valentijn en Joppe (zie eerdere blogposts) is actief ingegrepen door ervoor te zorgen dat hun jongenslijven niet zouden veranderen in mannenlichamen. Dit geeft een paar jaar uitstel en het kan voorkomen dat zich ‘praktisch onomkeerbaar’ mannelijke eigenschappen ontwikkelen (baardgroei, ‘hoekige’ vormen…) Maar de keuze kun je niet voor je uit blijven schuiven. Een operatie van man naar vrouw schijnt technisch eenvoudiger te zijn dan andersom. Hoe dan ook, als dit betekent dat iemand zich eindelijk kan verzoenen met het eigen lijf, dan lijkt me dit een goede keuze. Maar na zo’n operatie heb je nog steeds te maken met zelfacceptatie. Het lijkt me een moeilijke weg waarbij je nog altijd met ‘gebrokenheid’ en ‘verdeeldheid’ te strijden zult hebben. Of heb ik het mis?

* Eugène Baljet, Kyrie-gebeden – verschijnt binnenkort bij Ark Media

 

4 gedachten over “Genderdysforie – niet blij met je mannen- of vrouwenlichaam… (of zelfs: doodongelukkig)

  1. Pittig onderwerp. Complimenten dat je het aandurft hierover te schrijven. En niet te kiezen voor een regel. Pastoraal is het een bijzonder complexe zaak. De basis is altijd een van aanvaarding, geloof in de genade van God en de veranderkracht door Jezus. Veilig is het om voor een regel te kiezen (goed of fout, dit wel of dit niet)… Nogmaals, respect voor deze blog.

  2. Hoi Paul, knap en integer geschreven artikel, met goede nuances en overwegingen.
    De bekende bijbelgeleerde David Pawson vertelde indertijd tijdens een mannenconferentie bij In de Ruimte (waar ik enorm van geleerd en genoten heb) over een vrouw die hij naar haar bekering ontmoette. Zij vertelde spijt te hebben van haar operatie en vroeg advies om haar/zijn vrouw en kinderen vergeving te kunnen vragen.
    Ik weet niet of hij in een van zijn vele publicaties hierover schrijft, maar dat moet voor jou niet al te moeilijk dat te vinden.

  3. Valentijn is uitgebreid geïnterviewd in de Viva van week 10 (29 februari – 6 maart 2012). Ze blijft inderdaad worstelen met haar geslachts-identiteit, ook na haar operatie. Ze had ook niet echt verwacht dat ze voortaan onbekommerd als vrouw door het leven zou gaan, – ze blijft ‘iets ertussen in’ en ze blijft Valentijn.
    De documentaire waarin ze over een periode van negen jaar gevolgd werd in de emotionele rollercoaster vond ik destijds bijzonder indrukwekkend.

    De EO heeft ook een prachtige uitzending rondom genderdysforie gemaakt; waarin twee jongeren aan het woord komen. Die uitzending is nog terug te zien: http://www.uitzendinggemist.nl/afleveringen/1138430

    Mensen – gelovig of niet – die snel veroordelen hebben geen flauw benul van de problemen die mensen die ‘anders’ zijn moeten doormaken. Dat geldt ook voor homofilie. Zo’n jarenlange worsteling met jezelf en met je omgeving en de afwijzing die je vaak ervaart – daar kiest niemand voor. Ik las in 2006 een bericht dat ik nooit vergeten zal; het staat hier: http://www.managersonline.nl/nieuws/5378/homos-zijn-betere-managers.html
    Dat homo’s betere managers zijn heeft volgens het artikel niets te maken met hun geaardheid op zich, maar alles met de manier waarop ze vanuit hun levenservaring omgaan met ondergeschikten: “omdat homoseksuele mannen weten hoe het voelt om geminacht te worden voor de persoon die ze zijn.”

    De vraag die christenen zichzelf moeten stellen in hun omgang met ‘anders’en: WWJD? Het antwoord ligt onder de eerste steen.

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s