Van oprechte belangstelling naar een ziekelijke vorm van nieuwsgierigheid

Vandaag hoorden we het verdrietige nieuws over prins Friso. In een week met korte officiële verklaringen van de RVD – stabiel maar niet buiten levensgevaar – is er veel aandacht geweest voor de medische situatie van de prins en de zorgen en het verdriet van de koninklijke familie. Het is begrijpelijk dat er zo wordt meegeleefd en de belangstelling is meestal oprecht. Maar rond de nieuwsgaring en -voorziening is een discussie ontstaan die in mijn ogen breder gevoerd moet worden. En die discussie kan ook betrekking hebben op het vandaag geschrapte RTL4-programma dat geproduceerd is door Eyeworks. Ongevraagd werden er opnamen gemaakt van patiënten die nietsvermoedend de eerste hulp van het VU Medisch Centrum in Amsterdam bezochten. De formele toestemming kan immers wel ‘achteraf geregeld worden’.  Ik vraag me af of we met onze ‘belangstelling’ voor het privéleven van anderen niet totaal op hol geslagen zijn in dit land. Ook vraag ik me af of er in de leiding van een universitair ziekenhuis nog mensen zitten die kritisch na kunnen denken.  

Transparantie als eis van de tijd

Wikileaks heeft een stroom van informatie openbaar gemaakt die ‘geheim had moeten blijven’. Als overheden en bedrijven het belang van burgers en consumenten schaden door gekonkel en bedrog, dan is het een journalistieke taak om dit te onthullen. In ons land hebben we – als het om de overheid gaat – de Wet Openbaarheid van bestuur (Wob) om transparantie af te dwingen wanneer er niet spontaan openheid geboden wordt. Journalisten hebben hiermee een juridisch middel in handen. Als er desondanks zaken gebeuren die het daglicht niet kunnen verdragen, waarbij er een duidelijk publiek belang is bij openheid, dan zijn er mogelijkheden om met vergaande journalistieke onderzoeksmethoden de waarheid boven tafel te krijgen. Ook dat moet gebeuren binnen de grenzen van de wet, maar binnen een democratische samenleving mogen die grenzen ruim opgevat worden.

Hebben we er echt behoefte aan om alles van iedereen te weten?

Je kunt je afvragen of een Wikileaks-methode (gooi alles maar in het publieke domein) niet extreem naar de andere kant doorslaat. Hebben we er echt behoefte aan om alles van iedereen te weten? Het is – meen ik – goed dat er steeds meer aangedrongen wordt op openheid – je zou kunnen zeggen dat transparantie ‘een eis van deze tijd’ is geworden. Ook omdat mensen door overheid, politiek, bedrijven en instituten helaas maar al te vaak halve waarheden en hele leugens voorgeschoteld krijgen. Als het om openheid van het bedrijfsleven gaat (bijvoorbeeld omdat consumenten willen weten of een product op een eerlijke en duurzame manier gemaakt en verhandeld wordt) is er nog veel te winnen. We laten ons als afnemers nog veel te vaak een rad voor ogen draaien. Maar ook onze honger naar informatie zal beteugeld moeten worden – het gaat om het vinden van de juiste balans tussen openheid en vertrouwelijkheid.

Respect voor privacy

Het wordt al steeds moeilijker om de grenzen van de persoonlijke levenssfeer te beschermen. We kunnen als ‘gewone burgers’ de hele wereld afstruinen dankzij de moderne media, maar diezelfde media bieden ook de mogelijkheid om al je gangen na te gaan. Je bestedingsgedrag, interesses, voorkeuren en overtuigingen worden steeds meer in kaart gebracht door geautomatiseerde systemen. Zolang daar zorgvuldig mee omgegaan wordt, is er nog niet zoveel aan de hand. Maar wie kan ons die garantie geven? Het is belangrijk om als samenleving waakzaam te zijn en om op te blijven komen voor bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Niemand zit echt te wachten op Big Brother toestanden. We willen niet dat er schaamteloos bij ons naar binnen gegluurd wordt, maar we moeten ook zelf afstand nemen van voyeuristische neigingen als het gaat om de levens van anderen – die van ‘gewone medeburgers’ maar ook die van publieke figuren.

Waarom zouden we niet gewoon genoegen nemen met de officiële berichtgeving rond de gezondheidstoestand van prins Friso? Hebben we redenen om aan te nemen dat we worden voorgelogen?

Naadje van de kous

Televisieprogramma’s die het ‘echte’ leven laten zien zijn populair. Big brother heeft een trend gezet en het lijkt wel of we steeds verder opschuiven in onze opvattingen. Eigenlijk is het wel goed dat er nu eens publieke verontwaardiging is over het schaamteloze gedrag van een productiemaatschappij en een commerciële omroep. Als je zelf niet – buiten medeweten om – gefilmd wilt worden op de eerstehulpafdeling van een ziekenhuis, dan moet je ook principieel weigeren om naar dat soort programma’s te kijken. Weg ermee! Als we zelf niet willen dat onze medische dossiers publiek gemaakt worden, dan moeten we het ook niet pikken dat journalisten op jacht gaan naar een scoop en op oneigenlijke wijze aan informatie komen. Het NRC ging verschrikkelijk de mist in door journaliste Jannetje Koelewijn luistervinkje te laten spelen. Waarom zouden we niet gewoon genoegen nemen met de officiële berichtgeving rond de gezondheidstoestand van prins Friso? Hebben we redenen om aan te nemen dat we worden voorgelogen? Ik vind het onbegrijpelijk en schaamteloos dat vertrouwelijke informatie publiek gemaakt wordt. In dit geval gaat het ook nog eens om het medisch dossier van een man die in coma ligt met een vrouw, kinderen en familieleden die wel wat anders aan hun hoofd hebben dan te ageren tegen deze brutale schending van hun persoonlijke levenssfeer. In mijn ogen is er geen enkel journalistiek argument te vinden om dit gedrag goed te praten. Als de koninklijke familie zelf de regie wil houden over de informatie die over de gezondheidstoestand van prins Friso naar buiten komt, dan is dat hun goed recht. Je kunt ook meeleven zonder het naadje van de kous te weten.

Tijd voor reflectie

In Engeland is de nieuwshonger al zo absurd opgevoerd dat journalisten zich met illegale afluisterpraktijken zijn gaan bezighouden om hun kranten te kunnen vullen met sensatieverhalen. Het heeft niets meer te maken met het recht op vrije nieuwsgaring of met het verlangen van mensen naar transparantie, het is gewoon een schaamteloze exploitatie van andermans leed en een schending van de persoonlijke levenssfeer. Ik hoop dat we in Nederland nog iets meer scrupules hebben, maar ik vrees dat dit ijdele hoop is. Als nieuwsconsumenten moeten we zelf in de spiegel kijken en het besluit nemen om dergelijke media te boycotten. Je hoeft niet naar RTL-programma’s te kijken en je kunt ook de NRC in de kiosk laten liggen als daar op een onbehoorlijke manier gewerkt wordt. Het gedrag van de media verandert waarschijnlijk pas als ons nieuws-consumptiegedrag verandert.

9 gedachten over “Van oprechte belangstelling naar een ziekelijke vorm van nieuwsgierigheid

  1. Ik ben het helemaal eens met de strekking van deze blog. Ik was overigens ook wel geschokt dat het VUmc meegewerkt had aan het programma van RTL4, valt me erg tegen!

    Ook de verslaggeving door het NRCHandelsblad vond ik een grote misser voor toch een krant die meestal kwaliteit levert.

    Vandaag viel me ook iets op wat ik positief waardeer: enkele mensen die oprecht hun ontroering lieten zien en/of horen, ingetogen, en echt, waaronder enkele journalisten. Ik weet niet alle namen, maar wel die van Marieke de Vries, vanavond in het zesuurjournaal.

  2. Ik ben het helemaal met je eens Paul. Openheid en transparantie is (meestal) goed en misstanden moeten zeker aan de kaak gesteld worden. Maar we lijken wel volledig doorgeslagen zo langzamerhand; tot meerdere eer en glorie van de sensatie en (vooral) de kijkcijfers wordt er op een misselijke manier onbeschaamd binnengegluurd in de levens van al dan niet bekende mensen. Ik vind het vaak heel beschamend en dat is dan ook een van de redenen dat ik weinig tv kijk, behalve dan af en toe een goede documentaire, serie of film. Maar die laatsten zijn dan in elk geval nog fictie…

  3. Ik baal van al die big brother tonelen.
    De pers moet tevreden zijn met de meldingen die gedaan worden over de toestand van Prins Friso.Zit de Koninklijke Familie toch niet overal achterna..ze hebben het al moeilijk genoeg.Iedereen is iemands kind,of broer,of zus ot vader,of moeder.
    Geef mensen ruimte en rust.Ik hoop dat het ondanks alles toch positief mag evalueren met jullie Prins.Wat in het Academisch ziekenhuis is gebeurd is schandalig en valt onder geen beding goed te praten.Ook in België is het schering en inslag.
    Het onbreekt aan respect voor onze medemens in onze maatschappij.We moeten ons allemaal herpakken om terug een menswaardig leven te kunnen leiden.

  4. We willen zo graag

    opgelicht ik vertrek
    spoorloos hello goodbye
    help!
    ons kind is te dik
    eigen huis en tuin
    familieportret ik begin
    mijn leven in puin
    de verbouwing
    de reünie vermist
    Maar we willen zo graag
    zien ongezien
    horen ongehoord
    zwijgen ongezegd
    zie ik mezelf? Versta me!
    kassa reclame….

  5. Het schijnt dat ons eigen leven zo saai geworden is, dat we er niet genoeg van kunnen krijgen dingen van anderen door ze kauwen. Het is als of iedereen met een kijker voor zijn ogen in het raam van zijn buurman zit te kijken. Echt medeleven ziet er een beetje anders uit.
    Het word tijd dat wij weer ons eigen leven bekijken en van daaruit ook met de ander mee KUNNEN leven.
    Ik ben het met je eens, dat je zulke programmas beter niet kunt bekijken, neem liever de tijd voor je vrienden en je familie en voor God.

  6. ‘This species has amused itself to death …’, zong Roger Waters lang geleden. De wereld is een venster geworden, een venster vol vermaak. Zitten in je luie stoel, de wereld binnenlaten, observeren.
    En ondertussen vergeten we te leven …
    Tenzij …

  7. Wellicht speelt het mee dat voor het gros van de Nederlandse bevolking BN-er worden een droom is? Mensen zijn bereid om daar hele rare dingen voor te doen. Kijk maar eens naar een voorronde van Holland’s Got Talent.

    Vandaag kreeg ik dit mailtje via de Henry Nouwen Society:
    “Still, real greatness is often hidden, humble, simple, and unobtrusive. It is not easy to trust ourselves and our actions without public affirmation. We must have strong self-confidence combined with deep humility. Some of the greatest works of art and the most important works of peace were created by people who had no need for the limelight.”

    Mijn uitdaging om dat zelf te gaan leven èn te communiceren naar mijn kinderen. Blij dat ik het niet alleen hoef te doen…

  8. Grotendeels met je eens. Maar niet met je opmerking dat de media de berichtgeving maar geheel en al aan de RVD moeten overlaten. Journalistiek heeft een waakhond-functie (ook in dit soort trieste situaties). Nieuwswaarde en maatschappelijk belang moet bovenaan staan voor de media (zie ook weblog van de NOS-hoofdredactie: http://weblogs.nos.nl/hoofdredactie/2012/02/24/de-nos-en-de-privacy-van-de-koninklijke-familie/). Een voorbeeld dat aantoont dat kritisch kijken naar de RVD-berichten goed is, lijkt me het ND-commentaar van vandaag over de vertaling van de artsenverklaring van gisteren: http://www.nd.nl/artikelen/2012/februari/24/friso

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s