Wanneer laat dat verlangen me vrij?

Een regel van Marco Borsato’s De Wens zingt de hele ochtend door mijn hoofd: ‘Waarom nooit eens een keer, ietsje minder dan meer, wanneer laat dat verlangen me vrij?’ Dat houdt geen verband met mijn onvervulde verlangens (ik ben een heel tevreden en bevoorrecht mens), maar het is wel een onderwerp waarmee ik steeds vaker geconfronteerd word. Dat heeft te maken met het omslagpunt in onze wereldeconomie. Het zwaartepunt verschuift van West naar Oost en ook andere ‘emerging markets’ (Brazilië!) nemen de leidende posities over die Noord-Amerika en West-Europa zolang geclaimd hebben. Die tijd is over en we moeten ons afvragen welke aanpassingen dit van ons vraagt. We kunnen niet meer blijven uitgaan van vanzelfsprekende groei, we moeten straks blij zijn met behoud van onze welvaart. Ook vanwege uitputting van natuurlijke grondstoffen, bevolkingsontwikkelingen en de enorme schuldenlast breken er andere tijden aan. Vind ik dat erg? Nee, hooguit een beetje zorgwekkend.

Collectief egoïsme

Ik denk dat we veel te lang boven onze stand hebben geleefd en dat we een keerpunt hebben bereikt. We moeten weer leren leven met ‘genoeg’ en bereid worden om samen te delen wat we hebben. En vooral dit laatste punt zal niet eenvoudig zijn, gezien het individuele egoïsme (ikke eerst) en het collectieve egoïsme (laat de buitenwereld maar doodvallen, wij zijn Nederland) – een mentaliteit die ik verafschuw.

Wanneer laat dat verlangen me vrij?

Dat is toch wel de meest indringende vraag uit dit lied. Er is niets mis met een mooi verlangen. Maar als een verlangen een obsessie wordt, of als een wens verandert in een gevoel van ontevredenheid en hebzuchtig ongeduld, dan heb jij het verlangen niet meer – het heeft jou.

Ik heb belangrijke lessen geleerd tijdens en na mijn bezoek aan Ethiopië vorig jaar. Nog nooit zag ik zoveel mensen in schrijnende armoede. Nog nooit zag ik zoveel pijnlijke contrasten van overdaad en tekort. In een ontwikkelingsland kun je niet wegkijken, de verschillen zijn te groot en te zichtbaar. In ons deel van de wereld zijn er ook veel mensen die met moeite hun hoofd boven water kunnen houden, maar de oorzaken zijn meestal anders en het leed is gemakkelijker te negeren. Armoede en schaamte gaan hier hand in hand. In Ethiopië zag ik meer een opmerkelijke combinatie van armoede en gastvrijheid. Mensen die vrijwel niets hebben, maar toch met een glimlach delen wat ze bezitten. Dat is ‘a humbling experience’ – nederig makend, zeg maar. Ik heb me geschaamd voor de voedzame repen die ik uit voorzorg in mijn koffer had gestopt. Ik heb ze gelukkig vooral weggegeven en ik ben helemaal niets tekort gekomen in die ene week. Alles wat ik daar kon achterlaten (een petje, een zonnebril, een waterkoker – het maakt niet uit) voelde als een bevrijding. Ik heb zo ongelofelijk veel ontvangen – ik mis dat soort items niet eens.

Oude patronen

En toch zit ik een jaar na dato op een mooie buitenbank. We hebben de tuin opgeknapt en hebben zo’n set gekocht om te kunnen chillen. Heerlijk!  Ik weet dat ik me in Ethiopië plotseling schaamde voor het feit dat ik juist in die periode goede houten ramen liet vervangen door kunststof kozijnen omdat deze naar binnen draaien en onderhoudsvrij zijn. In Nederland was (en is) dat een verstandige keuze -als je het je veroorloven kunt- in Ethiopië is men al blij als je een deur en raam kunt plaatsen in je van golfplaten gebouwde krotje. Ik ben zo verwend, zo gewend aan luxe… de oude patronen zijn diep ingesleten en ik kan me er maar moeilijk van losmaken. En natuurlijk weet ik ook wel dat we gewoon in een ander werelddeel leven waar de gemiddelde levensstandaard hoger ligt en waar begrippen als ‘armoede’ en ‘rijkdom’ op allerlei manieren gerelativeerd kunnen worden. Maar er is een andere tegenstelling die misschien van meer betekenis is – de tegenstelling tussen tevredenheid en ontevredenheid, het contrast tussen ‘genieten van genoeg’ en ‘onstilbare honger naar meer, meer, meer…’

Overdaad schaadt

Tevreden met te weinig, ontevreden met te veel – zo benoemt Jan Wolsheimer dit in zijn boek Tegen de draad. Ik zie bij de supermarkt mensen met volgeladen winkelwagentjes en ze lijken niet gelukkig. Ik kreeg in Ethiopië koffie van een alleenstaande vrouw die met haar kinderen in een sloppenwijk woont. Waardigheid, gastvrijheid, dankbaarheid. Ik weet nog steeds niet zo goed hoe ik het moet benoemen, maar het verklaart voor mij waarom mensen verliefd worden op Afrika – ondanks alle afschuwelijke misstanden en hopeloze armoede. Wij hebben een heel ander probleem. Onze huizen puilen uit. Onze hoofden en onze agenda’s zitten te vol. Wij denken dat we minder gelukkig zijn omdat we nog geen digitale televisie of smartphone hebben. Maar: het bezit van de zaak, is het eind van het vermaak. De jacht is mooier dan de prooi. Met elk nieuw bezit groeit er een verlangen in ons naar weer een ander hebbedingetje. Begrijp me goed, je mag er van genieten (en dat doe ik ook!), maar het zijn heel betrekkelijke zaken als het om ware levenskunst, tevredenheid en persoonlijk geluk gaat. Misschien is het in bepaalde opzichten wel goed voor ons – die noodzaak om allemaal een paar stappen terug te doen. Misschien moeten we leren leven van genoeg, meer gaan geloven in de waarde van bepaalde zaken en minder denken in termen van kosten/baten.

Less is more

Gisteren is het nieuwe jaarthema van de Meerkerk (what’s in a name?) bekend gemaakt. Dat gebeurde voorafgaand aan een gezellige mega-maaltijd met allerlei lekkere hapjes en leuke attracties voor de kinderen. Ik kan daar onbeschaamd van genieten. Tegelijkertijd geeft het te denken. Een kerk vol welgestelde mensen

(oké, ik weet dat er ook veel verborgen armoede is), lachende gezichten, mooi verzorgde programma’s, een vrijgevige, vriendelijke groep gelovigen. Kom zelf maar kijken als je denkt dat dit een doorzichtig propagandaverhaaltje is. En dan gaan we in het nieuwe seizoen collectief nadenken over “Minder = Meer”. Ik vraag me af of we bij de volgende seizoensafsluiting nevenstaand menu krijgen…

Passende muziek bij deze blogpost:

5 gedachten over “Wanneer laat dat verlangen me vrij?

  1. Zo herkenbaar en zo waar dit blog! Genieten van genoeg…..wat kost het ons een moeite om te genieten van genoeg! Wat is genoeg? Hoe hoog ligt jou lat? Een levensles! Dank voor je mooie blog!

  2. ‘Wanneer laat dat verlangen me vrij?’ Je schrijft niets wat ik nog niet weet of wist, maar het kan mij niet vaak genoeg verteld worden. Daarom dank voor dit waardevol schrijven.

Zeg iets terug op Vrijspraak

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s