Bruine ogen, blauwe ogen… Waardige herdenking formele afschaffing slavernij in Nederland

kaartjeGisteren bleef ik na afloop van de werkdag in Amsterdam om een dienst te bezoeken in de Koningskerk. Geloof het of niet, ik had ’s ochtends een treinkaartje naar Rotterdam gekocht omdat ik in de veronderstelling leefde dat ik daar in de Jeruzalemkerk moest zijn voor deze bijeenkomst. Ergens is er in mijn hoofd een kortsluiting ontstaan. Een van de auteurs van het boek God is niet wit is Rotterdamse, een vorige bijeenkomst rond dit boek vond plaats in de Maasstad en ik twijfelde er geen moment aan dat ik ook gisteravond naar deze stad moest afreizen. Tot ik op kantoor van een collega hoorde dat ik me vergist had. Dat zette me aan het denken: een enkele reis naar de verkeerde bestemming…

Ik kan me zo’n foutje wel veroorloven en kan zelfs proberen restitutie van de NS te krijgen omdat ik slechts een deel van het kaartje gebruikt heb voor de reis van Hoofddorp naar Amsterdam Sloterdijk. Maar wat gebeurt er met je als je niets te vertellen hebt en tegen je wil een ‘one way ticket’ krijgt naar een plaats waar je absoluut niet wilt zijn? Kun je ooit nog compensatie krijgen voor dit leed? En als jij die terugbetaling niet krijgt, hebben je kinderen of kleinkinderen dan nog recht op ‘genoegdoening’? Dat zijn vragen die me linea recta brengen bij het onderwerp van deze blogpost: slavernij en de formele afschaffing daarvan in ons land. Lees, kijk en denk mee en kom met mij uit op de juiste plaats van bestemming.

Enkele reis

AngelaGisteren las ik op Twitter een reactie van Angela Groothuizen. Ik plaats wat van haar tweets hiernaast zodat je ze ook kunt lezen. Ik kan me niet herinneren dat er in mijn middelbareschooltijd uitgebreid is stilgestaan bij het Nederlandse slavernijverleden, maar ik weet wel dat ik er studie van heb gemaakt toen ik zelf de lerarenopleiding deed. Ik studeerde Geschiedenis (en Nederlands) en samen met mijn medestudenten verdiepte ik me in de zgn. transatlantische slavernij. Daarbij was er een groep die zich richtte op de ronselpraktijken in Afrika, er was een groep die onderzoek deed naar de verscheping (daar zat ik bij) en er was een groep die informatie verzamelde over het land van bestemming en de omstandigheden die daar heersten. Ik weet dus dat we als leraren Geschiedenis in spé destijds wel degelijk grondig over dit onderwerp hebben nagedacht en ik mag hopen dat veel van mijn medestudenten hun kennis inmiddels hebben overgedragen aan volgende generaties. Ik doe dat, als uitgever en schrijver, op mijn eigen manier – ook via dit blog.

Ik denk dat Angela Groothuizen niet alleen staat in haar observatie: in Nederland besteden we opmerkelijk weinig aandacht aan de zwarte bladzijden van onze eigen geschiedenis. Het is heel ‘Hollands’ om alles en iedereen overal de les te lezen, maar het zou ons sieren als we eens wat meer aan kritische (historische) zelfreflectie zouden doen en tot verootmoediging zouden komen (ik weet het, we zijn bijna vergeten wat dit woord betekent).

SAM_0141Lang geleden

De officiële afschaffing van de slavernij in ons land kwam ruim dertig (!) jaar na de abolition in Engeland. We waren er dus rijkelijk laat mee en we bleven bovendien nog 10 jaar lang praktisch doorgaan met gruwelijke mensenhandel en uitbuiting ‘omdat men de tijd moest krijgen om er geleidelijk een einde aan te maken.’ Dat is ook typisch Nederlands, zou ik willen zeggen. En helaas ging het kwaad van discriminatie en onderdrukking op tal van plaatsen gewoon door, tot op de dag van vandaag.

Zevenentwintig miljoen

Misschien is het ook wel typisch Nederlands om om te kijken en veroordelend te spreken over onze voorvaderen, zonder voldoende te kijken naar misstanden die zich in onze tijd – en onder onze eigen ogen – afspelen. Zo wordt het aantal mensen dat vandaag de dag in slavernij leeft wereldwijd geschat op 27 miljoen. Sta daar eens even bij stil. Een overweldigend aantal – zo imponerend dat je er moedeloos van zou worden. Maar dat mogen we niet toestaan. Laten we niet alleen ver weg over de landsgrenzen kijken, maar dichtbij huis blijven. In Rotterdam, in Amsterdam. Hoeveel kwetsbare personen worden uitgebuit in de wereld van drugs, illegale arbeid en prostitutie? Kijken we de andere kant op omdat ‘wij er helaas ook niets aan kunnen doen’ of omdat ‘deze dingen nu eenmaal zo zijn’?

Onverschilligheid

Een andere reden om voorbij te gaan aan de historische datum van 1 juli is dat de afschaffing nu 150 jaar achter ons ligt. Je hoort het niet veel mensen hardop zeggen (soms wel!), maar de onverschilligheid die ik aantref vat ik op als: ‘Laten we het verleden niet meer oprakelen. Het is lang geleden gebeurd, het ligt ver achter ons en wij kunnen er persoonlijk ook niets aan doen’. Tegen dergelijke gedachten spreek ik me luid en duidelijk uit. Het is a) niet lang geleden (het kwaad werkt generaties door en is ontwrichtend tot op de dag van vandaag), b) het ligt helaas niet alleen achter ons (ik verwijs naar alle vormen van moderne slavernij) en c) we hebben de morele plicht ons openlijk te distantiëren van deze gruwelpraktijken en onze collectieve spijt te betuigen voor wat er in het verleden uit naam van ons volk (en ook uit naam van ‘onze God’) misdaan is.

SAM_0118De zonde van wantrouwen

Om misverstanden te voorkomen: ik ben geen voorstander van groteske gebaren waarbij blanke mensen met ijzeren kettingen gaan lopen of zich in kerkers laten opsluiten om te tonen hoe erg zij de slavernij van vroeger wel niet vinden. Doe vooral wat je niet laten kan, maar ik denk dat we met degelijke acties niemand helpen. Ook vind ik het niet juist als gekleurde mensen een slachtofferrol gaan kiezen wanneer zij niet direct meer getroffen worden door het kwaad van slavernij of racisme. Maar ik schrijf die laatste zin heel aarzelend op, ik vraag me af of ik wel recht van spreken heb. Ik houd het namelijk voor mogelijk dat ook de gekleurde Nederlander van vandaag de effecten blijft ondervinden in de vorm van ongelijke behandeling, systematische achterstelling en uitsluiting op basis van hardnekkige vooroordelen. In ieder geval ben ik van mening dat het niet aan blanke Nederlanders is om te bepalen dat ‘we er nu maar eens over moeten ophouden’. SAM_0122

Bruine en blauwe ogen

Gisteren waren er – in de mooie termen van ds. Rhoïnde Mijnals Doth (foto links) – veel mensen met bruine en mensen met blauwe ogen in de Koningskerk. Ze zaten gezellig bijeen en vonden elkaar in een waardige herdenkingsdienst. De bruine ogen waren ruim oververtegenwoordigd, moet ik wel eerlijk constateren. Maar goed, het was een divers, kleurrijk publiek. En bij binnenkomst hoorde ik een gekleurde man bidden. Hij vroeg God vergeving voor het wantrouwen dat bij donkere mensen door het slavernijverleden is gegroeid. Ja, ik hoorde het goed. En jij leest het goed.

Klik op de foto’s voor grotere weergave

SAM_0127

Zeg iets terug op Vrijspraak

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s