Vermoorde onschuld > Siska’s symbolen prikken door de pijngrens

2Ik stapte in een benauwde bus om van Hoofddorp naar hartje Amsterdam te gaan. De Schipholtunnel was ‘in onderhoud’ en dus moest ik wat meer moeite doen dan gebruikelijk om op de plaats van bestemming aan te komen. Een beetje zweet, wat lichte irritatie en wat extra reistijd – een echte lijdensweg kun je dat niet noemen. Wat bracht me op een zomerse zondagmiddag op het idee om deze extra mijlen te gaan? Mijn zoektocht naar verbinding tussen kerk en kunst. Ik was uitgenodigd door Siska Barth om te komen kijken naar haar eindexamenwerk dat tentoongesteld werd in de Academie voor Beeldende Kunst en Vormgeving in Amsterdam.

Misprijzen
Siska Barth noemt haar werk “In mijn handen, Een hedendaagse interpretatie van Jezus’ lijden en sterven.” Het gaat daarbij om een kruisweg met veertien momenten uit de (katholieke) lijdensweg. Als protestants gelovige (volwassen ondergedompeld in evangelisch badwater) ben ik zelf pas laat geconfronteerd met deze kruisweg. De traditie waarbinnen ik ben grootgebracht leerde: het kruis is leeg, het graf is leeg. Feitelijk werd er een beetje misprijzend gekeken naar katholieken die beeldjes met een gekruisigde man ‘aanbaden’. Dat misprijzen kwam voort uit onbegrip en desinteresse, anders kan ik het niet uitleggen.

7 herman druk 4Zeggingskracht van het beeld
Juist afgelopen zaterdag plaatste ik hier op Vrijspraak een gedicht dat je ook als een verlangend gebed kunt lezen. Ik wil zo graag dat de kunst de kerk vergeeft en kies daarbij bewust voor deze woordvolgorde. De Reformatie heeft de beeldende kunst voor een belangrijk deel bij het grof vuil gezet. Vanuit mijn geloofstraditie kan ik de breuk tot op zekere hoogte begrijpen en verdedigen omdat ik denk dat er aanwijsbare misstanden in de kerk waren, maar treurig en ongewenst blijft het. Daarbij zorgde de beeldende kunst voor overdreven veel ‘pracht en praal’ en in extreme vorm leidde dit af van de geloofsinhoud waar het in de kerk om zou moeten draaien. Een protestbeweging was denk ik daarom nodig en dat had idealiter moeten uitdraaien op een binnenkerkelijke koerscorrectie. Maar het werd een scheuring en de kerk voelt de pijn van verdeeldheid tot op de dag van vandaag. Het is die pijn die ik in mijn gedicht onder woorden wilde brengen – zij het dat het mij niet zozeer ging om een scheiding van kerkrichtingen maar om de vervreemding tussen kerk en kunst die dit schisma met zich meebracht. De taal van de protestantse kerk werd overwegend woordentaal, de zeggingskracht van het beeld werd geofferd in het reformatieproces.

10samengevoegd

Nieuwe symbolen
Siska schreef me in haar uitnodiging: “Het verhaal over Jezus’ dood is een verhaal dat rijk is aan symboliek. Het viel mij echter op dat de symbolen in veel kunstwerken precies dezelfde zijn. Voorbeelden van deze symbolen zijn de doornenkroon en het kruis. In de fotoserie heb ik gezocht naar nieuwe symbolen. In de statie Jezus wordt ontkleed en met gal en azijn gelaafd zie je geen soldaten die om de kleding van Jezus dobbelen, maar een hand die Jezus in zijn kruis grijpt. In de kruisweg die ik gemaakt heb ligt de thematische focus op het handelen van mensen tegenover een weerloos persoon. Met die focus benadruk ik thema’s die normaal gesproken wel aan bod komen minder. De ellende van lijden en sterven wordt bijvoorbeeld redelijk sec getoond.”

4samengevoegd

> Siska Barth bij haar eindexamenwerk

Vermoorde onschuld
In haar beschrijving verwijst Siska naar een persoon en naar Jezus. Maar in haar hedendaagse beeldtaal grijpt ze naar een teddybeer. Letterlijk. De beer wordt geknuffeld en ‘geeft troost’, maar hij wordt ook gepijnigd en gedood. Niet een expositie om gezellig met een kleuterklas naar te komen kijken. Of misschien juist wel… Zou een kind geraakt worden op plaatsen waar wij eelt op de ziel hebben gekregen? Misschien moeten we de tere kinderziel ontzien en ons volgroeide ‘zelf’ laten raken door deze poging om de vermoorde onschuld te verbeelden. Het is de vraag of een teddybeer met spijkers door de pootjes nog wel door onze pijngrens kan prikken. Roept het beeld weerzin en protest op? Is dat misschien ook Siska’s bedoeling?

Een gedachte over “Vermoorde onschuld > Siska’s symbolen prikken door de pijngrens

  1. Dankjewel Paul, voor de toenaderende woorden. Wat ons bindt, is de wens dat het kruis niet een leegte is, en dat het graf niet als een leegte begrepen wordt. Anders gezegd: het goede maar ook confronterende Nieuws moet iets met ons doen. Het moet onze leegte vullen met levensmoed en naastenliefde.

    Daartoe moet de ecclesia alle kunstvormen omhelzen, ze kerstenen, zonder ze toe te eigenen. We mogen niet bang zijn van nieuwe vormen of ongebruikelijke kleuren. We moeten de aandacht trekken van de zinzoeker en pijlen trekken naar de lijdende Knecht en ook naar het hemels paradijs waarin wij soms leven, maar vooral in willen aankomen op Gods tijd. Een plaats waar het overwinnende lam en de zachte teddybeer onvermoeid met elkaar spelen in de nooit ondergaande zon.

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s