De kerk als veldhospitaal – nadenken over interview paus Franciscus

Foto via hotlink / The Telegraph

De nieuwe paus krijgt er steeds meer fans bij. Wat een verademing, deze man die vooral oproept tot een eenvoudige levensstijl en een zorgzame houding voor je medemens. Zijn vergelijking van de kerk met een veldhospitaal haalt de pers, maar nieuw is dit beeld zeker niet. De uitspraak ‘The church is a hospital for sinners, not a museum for saints’ wordt toegeschreven aan Abigail Van Buren, maar ik kom ook Tim Keller tegen als bron – hij zal het ook wel ergens gelezen hebben. Hoe het ook zij, ik ben blij met deze vergelijking. Van buitenaf denken mensen misschien dat kerkgangers het goed met zichzelf getroffen hebben, zichzelf beter of heiliger voelen – maar als dat zo is, dan heeft de kerk een groot probleem. Jezus is perfect, zijn volgelingen verkloten het voortdurend. En voor de goede orde: dat zijn geen woorden van de paus, dat zijn mijn woorden. En misschien heb ik die ook wel weer ergens gelezen, wie zal het zeggen.

Woorden die blijven haken

Ik plaats wat citaten uit het interview met de paus (het is erg lang en je kunt het hier in het Nederlands lezen) – het zijn woorden die om de een of andere reden bij mij blijven haken, vooral gedachten die me aanspreken en die bijval verdienen. Kritiek op de kerk is er genoeg, en vaak zeer terecht, maar ik denk dat deze nieuwe paus voor veel verbetering kan zorgen en ik ben sowieso een optimist, misschien juist wel omdat ik een gelovig mens ben. Veranderingen kosten echter tijd en het valt niet mee om grote groepen mensen mee te krijgen. Bovendien is er wijsheid nodig, want niet elke verandering is een verbetering en meegaan met de waan van de dag is ook niet verstandig. Het is goed dat de kerk schoorvoetend reageert, al zijn er ook zaken die geen uitstel dulden en die om snel ingrijpen vragen. Ik hoop dat deze paus krachtig genoeg is om dat ook te doen.

De persoon die ik voor mij heb

Het beeld dat van paus Franciscus naar voren komt is sympathiek. Er zijn vast mensen die denken dat hij voor de bühne een beetje nederig doet, maar ik geloof dat hij oprecht is en een goed voorbeeld wil geven. Het valt op dat hij mensen persoonlijk benadert, toegankelijk is en zich gemakkelijk onder de mensen beweegt. Uit het interview: ‘Ik slaag erin individuele mensen te bekijken en zo op een persoonlijke manier in contact te komen met de persoon die ik voor mij heb, maar ik ben niet vertrouwd met een massale aanwezigheid’. Een paus die niet zo gemakkelijk om kan gaan met een massa mensen, dat is opmerkelijk.

Wie is Jorge Mario Bergoglio?

We moeten de nieuwe paus nog leren kennen. Het antwoord dat hij geeft op de vraag ‘Wie is Jorge Mario Bergoglio’ klinkt mij in elk geval als muziek in de oren: ‘Tja, de beste synthese die bij me opkomt en die ik als de meest correcte aanvoel is deze: ik ben een zondaar op wie de Heer zijn blik heeft laten vallen’. Iets verderop in het interview fluistert hij in het Latijn: ‘Peccator sum, sed super misericordia et infinita patientia Domini nostri Jesu Christi confisus et in spiritu penitentiae accepto’ (‘Een zondaar ben ik, maar vertrouwend op de barmhartigheid en het oneindige geduld van onze Heer Jezus Christus en in een geest van boetvaardigheid accepteer ik’). Als protestant met evangelische wortels voel ik me zeer aangesproken door deze nederige woorden.

Waarden

Dan vallen er nog een aantal woorden die ik uit de tekst wil lichten. Ik weet niet of ze zo bedoeld zijn, maar ik wil ze graag zien als kernwaarden die bepalend en richtinggevend zijn voor deze man. Over zijn Jezuïtische achtergrond zegt de paus: ‘Drie dingen spraken me in de Sociëteit aan: het missionaire élan, het gemeenschapsleven en de discipline. Eigenaardig trouwens, omdat ik van nature een door en door ongedisciplineerd mens ben. Maar hun discipline, de manier om hun tijd in te delen, dat sprak me heel sterk aan. Ik ben steeds op zoek gegaan naar een communauteit. Ik zag mijzelf niet als priester alleen leven; ik heb een gemeenschap nodig.’ Ik denk na over deze trits, deze kernwaarden die de paus kennelijk paraat heeft: missionair élan (naar buiten gericht zijn, mensen willen bereiken en aanspreken), gemeenschapsleven (heel mooi tegenwicht in een tijd van steeds meer individualisme en eenzaamheid) en discipline (toewijding, hard werken, betrouwbaar zijn – zo vertaal ik dat maar voor mezelf).

‘In feite hoed ik me voor onverwachts genomen beslissingen. Ik vertrouw niet op de eerste gedachte, namelijk voortgaan op het allereerste wat me ingegeven wordt als ik een beslissing moet nemen. In het algemeen is dat de verkeerde optie. Ik dien te wachten, de zaak innerlijk in te schatten door er de tijd voor te nemen. De wijsheid van onderscheiding verlost ons van de onontkoombare dubbelzinnigheid van het leven en reikt ons de meest geschikte middelen aan, die zich niet steeds identificeren met wat groot of sterk lijkt’.

Ruimheid van denken

Snelle antwoorden zijn vaak gemakkelijke antwoorden. Het is goed om meer tijd te nemen, dieper na te denken, te overwegen en te toetsen. Ook is het belangrijk – zo leer ik zelf – om je oordeel uit te stellen, eerst te luisteren en te overwegen. Misschien dat daarom ook deze woorden mij aanspreken: ‘Een mystieke sfeer legt geen grenzen vast, maakt gedachten nooit helemaal af. De jezuïet moet dus een persoon zijn met een gedachtegoed dat nooit helemaal af is, maar dat gekenmerkt wordt door een ruimheid van denken.‘ In de omgeving van dit citaat worden nog twee ‘tritsen’ door de paus uitgesproken die ik hier wil benoemen: ‘De Jezuïet denkt altijd, voortdurend, zijn oog gericht op de horizon die hij wenst te bereiken, met Christus als centrum. Dat is zijn ware kracht. En dat spoort de Sociëteit ertoe aan op zoek te gaan, creatief en vrijmoedig te zijn.‘ Zoekend, creatief en vrijmoedig. Die woorden laat ik even in mijn hoofd rondzingen – bij elk begrip hoort de ruimheid van denken die eerder door de paus werd benoemd. Je kunt niet zoeken als je meent dat je alles al gevonden hebt. Je kunt niet creatief zijn in een gesloten denksysteem. Je kunt niet vrijmoedig zijn in een verstikkend milieu. Ik vind dit drie waardevolle kernbegrippen voor elk mens.

Een paar regels verder vallen er opnieuw drie woorden: nederigheid, opoffering en moed. Kennelijk ‘lepelt’ deze paus deze termen zo op. Ik denk en hoop dat ze bij hem passen. Een mens wordt geloofwaardig en dwingt respect af als deze drie begrippen van toepassing zijn op je leven: nederigheid, opofferingsgezindheid, moed. Ik laat ze – samen met de eerder genoemde trits – nog even tot mijn hoofd en hart spreken.

Te veel tekst

Ik heb altijd te veel woorden, dat blijkt ook uit deze blogpost. De paus zit ook niet om tekst verlegen, afgaand op de lengte van dit interview. Ik volsta met wat knip- en plakwerk, een paar citaten die mij in het bijzonder aanspreken en ik hoop dat bloglezers de moeite willen nemen om daar eens op te reflecteren en reageren (in die volgorde graag).

Ik zie het heel duidelijk: wat de Kerk vandaag het meest nodig heeft, is het vermogen om wonden te helen en om de harten van de gelovigen aan te wakkeren, dit tezamen met nabijheid en medevoelen. Ik beschouw de Kerk een beetje als een veldhospitaal net na een slag. Het heeft geen zin om aan een zwaargewonde te vragen hoe hoog zijn cholesterolgehalte is en hoe het zit met zijn suikergehalte. Met moet eerst zijn wonden helen, pas nadien kan men over de rest praten. Wonden helen, wonden verzorgen… en men moet van onderuit beginnen.

We kunnen niet zo maar hameren op de problemen rond abortus, het homohuwelijk en het gebruik van anticonceptie. Dat kan niet. Ik heb nooit heel veel over die zaken gepraat, en dat is me vaak aangewreven geweest. Doch, als men erover spreekt, dan moet men erover praten binnen een context. Wat betreft het standpunt van de Kerk – men kent het trouwens, en ik ben immers een zoon van de Kerk – is het niet nodig daar continu over te praten’.

De boodschap van Gods reddende liefde komt eerst, en dan pas het morele en religieuze gebod. Vandaag de dag is het dikwijls net of het tegenovergestelde geldt.

God is zeker aanwezig in het verleden, namelijk in de sporen die Hij nalaat. Ook is Hij aanwezig in de toekomst, als belofte. Maar God is ook, laten we zeggen, “concreet”, Hij is nu. Daarom helpt klagen nooit, maar dan ook nooit, om Hem te vinden.

Je loopt altijd het risico je in een laboratoriumsituatie op te sluiten. Maar ons geloof speelt zich niet af in een laboratorium. Het is een geloof op weg, historisch ingebed. God heeft zich geopenbaard als geschiedenis, niet als een compendium van abstracte waarheden. Ik ben een beetje bevreesd voor laboratoria, omdat men daar de problemen zo aanpakt dat men ze naar huis meeneemt om ze te temmen, door er een laagje vernis op te leggen, los van de oorspronkelijke context ervan. Je moet de grenzen niet mee naar huis nemen, je moet in het grensgebied gaan leven en daar moedig blijven’

Een gedachte over “De kerk als veldhospitaal – nadenken over interview paus Franciscus

  1. De boodschap van Gods reddende liefde komt eerst ,en dan pas het morele en religieuze
    gebod.AMEN
    Mooi stuk,ga me er nog verder in verdiepen.

Zeg iets terug op Vrijspraak

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s