Religie is niet de gevaarlijke factor – extremisme is het probleem (1)

Natuurlijk roepen de aanslagen in Parijs allerlei reacties op. De aanleiding is verschrikkelijk, maar het is goed dat de publieke discussie op gang komt over vrije meningsuiting en de verdediging van onze persvrijheid. Goed om te zien dat daarbij allerlei verschillen wegvallen, maar tegelijkertijd zorgwekkend om vast te moeten stellen dat een extremistische daad voor sommige mensen een aanleiding is om vergaande conclusies te trekken – gevolgtrekkingen die eerder voor meer polarisatie en onbegrip zullen zorgen dan voor toenadering en respectvolle omgang met elkaar.

Waar doel ik op met die laatste woorden? Op Twitter had ik achtereenvolgens twee korte ‘woordenwisselingen’ met mensen die in mijn ogen geheel ten onrechte het verschijnsel ‘religie’ als geheel in een kwaad daglicht stelden. Ik spreek me daar nadrukkelijk tegen uit, want religie is niet de gevaarlijke factor waar we vandaag mee te strijden hebben – extremisme is het probleem en gewelddadige fanaten kunnen elke wereldbeschouwing misbruiken om hun handelen te rechtvaardigen.

Het zal geen toeval zijn dat veel ongelovigen (sorry voor de algemene aanduiding) in deze tijd religie in z’n algemeenheid als gevaarlijk of bedreigend zien. En dat vind ik – als gelovige – op mijn beurt weer een bedenkelijke ontwikkeling. Kunnen deze mensen geen onderscheid maken tussen bepaalde levensovertuigingen en extremistische interpretaties daarvan? Willen zij als ‘ongelovigen’ ook in algemene zin aangesproken worden op extremisme en geweld dat aan a- of anti-religieuzen kan worden toegeschreven?

VREDELIEVENDE GELOOFSOVERTUIGING

De eerste tweet waar ik tegen ageerde is deze:

‘Is er ooit iemand vermoord uit naam van het atheïsme? De meest vredelievende geloofsovertuiging.’

Ik weet het, Twitter is niet het medium voor nuance, maar deze uitspraak is wel heel discutabel. Je hoort het wel vaker zeggen: oorlogen komen (bijna) altijd voort uit godsdienstige tegenstellingen. Je zal mij niet horen beweren dat religieus fanatisme geen belangrijke rol speelt bij veel gewapende conflicten, maar het is slechts een van de factoren. Nationalisme, hebzucht, heerszucht, blinde haat en stompzinnige onwetendheid kunnen net zo goed een rol spelen. Religie kan dan gebruikt worden als legitimering van geweld (en dat gebeurt zeker), maar het is te gemakkelijk om alleen godsdienstige overtuigingen dit verwijt te maken. Andere, niet-religieuze wereldbeschouwingen hebben ook mensen een ‘vrijbrief’ gegeven om naar hartenlust te moorden en te plunderen.

Napoleon was van mening dat alle godsdiensten menselijke verzinsels zijn. Hij gebruikte religie wel als machtsmiddel, maar zijn motivatie om oorlogen te voeren was niet ingegeven of aangewakkerd door religieuze motieven. Als godsdienstige levensbeschouwingen de schuld krijgen voor alle oorlogen die met een religieus excuus gevoerd zijn, dan moeten we consequent zijn en atheïsme de schuld geven van alle slachtoffers die gemaakt zijn door regimes en legers die geen religieus motief aanvoerden (of zelfs fanatiek anti-religieus waren).

Tel als ongelovige de slachtoffers van Stalin, Mao en Pol Pot bij elkaar op en kijk dan eens eerlijk in je atheïstische spiegel: zijn het per definitie ‘religieuze’ regimes en dictators die duizenden of zelfs miljoenen slachtoffers maken? Ik wil atheïsten van vandaag natuurlijk niet die massaslachtingen aanrekenen, maar ik accepteer als gelovige evenmin dat ‘het christendom’ of ‘de islam’ op een dergelijke ongenuanceerde manier worden weggezet als ‘oorlogszuchtig’ of ‘gevaarlijk’. Atheïsme is niet per definitie vredelievend en het is het vermelden waard dat de persoon die dat beweerde zelf over een ‘geloofsovertuiging’ sprak. Op dat punt val ik hem graag bij: atheïsme is inderdaad net zo goed een geloof als theïsme. En met beide geloofsovertuigingen kun je mensen tot waanzin en extremisme drijven, daar kunnen we het ook gauw over eens zijn.

(Deel 2 volgt later vandaag…)

5 gedachten over “Religie is niet de gevaarlijke factor – extremisme is het probleem (1)

  1. Je redenatie over de ongelovige dictators klopt niet als je terrorisme wilt vergelijken met staatsoptreden. Officieel is het gevaarlijk om staatsoptreden onder terrorisme te scharen. Maar ik begrijp je punt. Je had het beter kunnen vergelijken met de vele groeperingen die niet gelovig waren en toch ook terrorisme gebruikte. Misschien interessant om te lezen: David R. Rapoport, ‘The Four Waves of Terrorism’ (link: http://international.ucla.edu/media/files/Rapoport-Four-Waves-of-Modern-Terrorism.pdf)

    Ik ben het met je eens dat religie niet de overhand heeft in terrorisme, hoewel ik wel kan voorstellen dat ongelovigen zeggen dat religieuze groepen in de geschiedenis zorgde voor geweld. Zij het het christendom, zij het de islam, zij het het jodendom. Maar geweld betekent niet automatisch terrorisme. Dus de bewering dat terrorisme overwegend religieus is van aard, klopt in ieder geval niet. Althans niet als we de gebeurtenissen plaatsen in historisch context.
    Het is jammer dat een kleine groep het zo verpest voor de grote groep vredelievende moslims op het moment.

    1. Officieel klinkt zo gek :p maar in het academisch debat is er best veel onenigheid of we staatsoptreden mogen scharen onder staatsterrorisme. Het is een manier voor andere staten om een andere staat te criminaliseren.

    2. Zinvolle nuanceringen en aanvullingen, Louise! Ik kreeg via Twitter ook meer stof tot nadenken. Iemand verwees naar de reacties op het boek van Rushdie. Inderdaad bleef het toen te stil uit gematigde moslimhoek – dat is nu wel anders (gelukkig!). Die fatwa kwam destijds uit Iran – je kunt dat hele regime natuurlijk (zeker destijds) ‘extreem’ noemen. En wat te denken van Saoedie Arabië? De blogger die zweepslagen krijgt in een land waar de heerser ook zijn eigen dochters gevangenhoudt (letterlijk!) en elke opositie actief onderdrukt. De protesten tegen dit regime klinken vooralsnog niet luid. Ik ben blij met jouw toevoegingen en zou je graag de gelegenheid bieden in een gastblog iets meer uit te leggen. Je hebt me al eens gewezen op IS en daarbij opgemerkt dag dit geen ‘terrorisme’ is (in wetenscgappelijke zin en afhankelijk van je definitie). Dat de werkwijze van een overheid ook als staatsterreur kan worden gezien zul jij ook wel vinden. En soms heeft de overheid zich nauw verbonden met religie of een ideologie. Goed om als historici nu ook de nuance te blijven zoeken en uitdragen.

      Ik bezin me nu op een blogpost over Erasmus. Interessante parallellen. Werktitel (in mijn hoofd: Lof der botheid)😉

  2. Zolang binnen religies “extremen” verheerlijkt wordt hebben we nog steeds een probleem. Binnen de christelijke wereld is het ook een nobel streven om extreem te gaan, zendeling worden bijvoorbeeld in een ver en donker land onder het mom van zieltjes redden.. Dan vinden we het prachtig. Maar ondertussen levert dit wel conflicten op in zo’n land, spanningen tussen religies bijvoorbeeld, die dan weer kunnen uitmonden in geweld of ernstige familie problemen bijvoorbeeld.

    Daarnaast kan je ook duidelijk (ook in de geschiedenis) zien dat elke ideologie of religie die aan de macht komt er een potje van maakt. Communisme, de katholieken, de moslims.

    Best triest eigenlijk, dat tolerantie nog geen gemeengoed is en discussie en spot nog problemen kan opleveren.
    Zag gisteren nog een filmpje van een blogger die 120 stokslagen kreeg in Pakistan, maar dan zijn we geen “je suis pakistaanse blogger”.

    1. Dag Timon! Was dat niet de blogger uit Saoedi Arabië? Die krijgt gelukkig nu wel veel aandacht – dankzij Amnesty International, bijvoorbeeld.
      Dan even reageren op wat je het eerst schrijft. Dat moet je toch even toelichten: ‘als binnen religies extremen verheerlijkt worden’ en dan geef je een voorbeeld van zending/missie. Wat is er zo verschrikkelijk verkeerd aan het uitdragen van je overtuiging? Elke politieke partij doet dat bijvoorbeeld ook. Dat is toch ook een onderdeel van vrije meningsuiting? Zolang niemand gedwongen wordt iets te geloven, is er niets aan de hand. Of wil jij mensen het recht ontzeggen hun geloof uit te dragen en daar sympathie voor te winnen? Hoe tolerant vind je dat zelf?

Zeg iets terug op Vrijspraak

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s