De eerste herinneringen – vastgelegd als beelden, scènes en episodes

Er komen mooie reacties binnen op mijn vraag: wat is je vroegste herinnering? Ondertussen lees ik door in het Vergeetboek van Douwe Draaisma – met een potloodje in de hand om streepjes te zetten bij de zinnen die me in het bijzonder aanspreken. Waarom doe ik dat? Omdat ik dat makkelijker vind voor het terugzoeken en omdat ik niet in staat ben om al deze pakkende gedachten – die me dus bijzonder aangesproken hebben – uit het hoofd weer te geven. Hoe kan dat toch? Ik heb al die zinnen zopas nog gelezen en beschik over aardig wat hersencapaciteit! Maar ik vergeet… ik heb herinneringen, markeringen en mijlpalen nodig. Alleen al dit voorbeeld geeft aan hoe ingewikkeld ons geheugen werkt. Als ik de zinnen herlees, dan weet ik natuurlijk direct weer dat ik deze woorden eerder tot me genomen heb. Ergens ben ik ze dus NIET vergeten. Herkennen is kennelijk iets anders dan herinneren. Je moet de context er weer bij hebben, je hebt potloodstreepjes nodig.

DRIE SOORTEN HERINNERINGEN
Douwe Draaisma gebruikt voor zijn betoog een collectie eerste herinneringen die ooit door Nico Scheepmaker bijeengebracht zijn voor een boek. Ik las de columns van Scheepmaker vroeger altijd in het Haarlems Dagblad – ik heb er heel veel gelezen… maar welke kan ik me nog herinneren? Ik weet dat hij schreef over wie er thuis de klok moest opwinden. Dat bleken vrijwel altijd de mannen te zijn. Wij hadden een klok die niet opgewonden hoefde te worden, maar ik weet wel dat er van die typische mannen- en vrouwenklusjes zijn. Ook weet ik nog dat Scheepmaker de eerste woordjes van zijn dochtertje noteerde. Hij wilde haar taalontwikkeling bijhouden – een klus die voor mannen én vrouwen razendmoeilijk is. De eerste woordjes, die schrijf je nog rustig op, maar op een bepaald moment komen de woorden in sneltreinvaart. Kinderen zijn kleine leermachines, onverzadigbare taalsponzen, wonderlijke wezentjes die over verbazingwekkende vermogens beschikken.

BEELDEN, SCÈNES EN EPISODES

Zelf was je ook zo’n kind. De beelden die je mogelijk nog kunt oproepen uit je jongste kinderjaren hebben te maken met zaken die uitzonderlijk en opvallend – soms angstig of traumatisch – waren. De gewone, alledaagse dingen raak je kwijt, het zijn de zaken die afwijken van het normale patroon, gebeurtenissen en omstandigheden die indruk maken en daarom sterker in het geheugen ‘weggeschreven’ worden. Als je nog niet over voldoende taalvaardigheid beschikt, gebeurt dit met beelden, geluiden, geuren, smaken en gevoelens. Draaisma schrijft: “Beelden, goed voor 17 procent van alle dateerbare herinneringen, horen bij een leeftijd van twee jaar en tien maanden, scènes (53 procent) bij drie jaar en twee maanden en episodes (30 procent) bij vier jaar en drie maanden. Het verschil tussen beelden en scènes  is dus slechts vier maanden, maar dat tussen scènes en episodes bijna dertien maanden. De eerste herinneringen jonger dan één jaar zijn overwegend beelden, er komen geen episodes in voor.”

STELLIGHEID, TROTS, SCHAAMTE EN VERDRINGING

Het probleem is dat herinneringen later worden aangevuld door de verhalen en beelden van anderen. Denk aan fotoalbums die je kunnen helpen om je beeld van het verleden bij te stellen. Dat doen je hersenen op een subtiele manier – je weet soms niet meer wat je gezien, gedroomd of gehoord hebt, vooral als het erg lang geleden is en je nog een klein kind was. Opvallend is de stelligheid waarmee mensen hun jongste herinneringen vertellen. Ik weet het nog precies! Hoe jonger zij destijds waren, hoe trotser ze er vandaag de dag op zijn. Omgekeerd geldt ook: mensen die zich niets of zeer weinig kunnen herinneren van hun jongste kindertijd vinden dit vaak jammer en pijnlijk. Sommigen schamen zich er zelfs wat voor. Draaisma vertelt dat tennisser Björn Borg na een half uur nadenken een herinnering naar boven kon halen van toen hij zeven jaar oud was. In dit verband vind ik vooral het comment van Carol (in het Engels) interessant. Daar lijkt sprake te zijn van verdringing. Is er herkenning bij jullie? Zijn er aanvullende gedachten? Ik ben benieuwd.

Zeg iets terug op Vrijspraak

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s